در اوایل سال 2020، دانشمندان به دنبال یافتن واکسن ویروس کرونا (SARS-CoV-2) بودند. آن‌ها مراقب بودند که قول یافتن سریع واکسن را به جهانیان ندهند. سریع‌ترین واکسنی که قبلاً تولید شده بود، از نمونه‌برداری ویروسی تا تایید شدن آن، چهار سال به طول انجامید. این واکسن، واکسن بیماری اوریون بوده است که در دهه 1960 شایع شده بود. در حال حاضر پس از یک سال که واکسن طراحی شده و تقریبا در سراسر زمین تا تابستان سال 2021 توزیع خواهد شد، بسیار خوش‌بینانه به نظر می‌رسد. در ادامه این مقاله با آی‌تی‌رسان همراه باشید.

اما با شروع دی ماه، تولیدکنندگان چندین واکسن نتایج بسیار خوبی را در آزمایشات بزرگ اعلام کرده‌اند و نوید واکسن‌های سریع‌تر و بیشتری داده شده است. غول دارویی فایزر (Pfizer) در تاریخ 12 آذر (2 دسامبر)، واکسنی را به همراه شرکت بیوتکنولوژی بیون‌تک (BioNTech) آلمان ساخت؛ این واکسن اولین واکسیناسیون کاملاً آزمایش‌شده‌ای است که برای استفاده اضطراری در برابر ویروس کرونا تأیید شده است.

ناتالی دین (Natalie Dean)، ​​متخصص زیست‌شناسی در دانشگاه فلوریدا در گینسویل، گفته است:

این سرعت پیشرفت در تولید و طراحی واکسن ممکن است کل الگوی ما را در مورد آنچه در تولید واکسن امکان‌پذیر است، به چالش بکشد.

امیدواریم اکنون واکسن‌های دیگر با مقیاس زمانی برابر ساخته شوند. این موارد به شدت در بیماری‌هایی مانند مالاریا، سل و ذات الریه که با هم میلیون‌ها نفر را سالانه از بین می‌برند، موردنیاز است. محققان نیز پیش‌بینی می‌کنند موارد همه‌گیری کشنده‌تر باشند.

دن باروچ (Dan Barouch)، مدیر مرکز تحقیقات ویروس‌شناسی و واکسن در دانشکده پزشکی هاروارد در بوستون، ماساچوست، گفته است که تجربه ویروس کرونا تقریبا به طور قطع آینده علم واکسن را تغییر خواهد داد. او اینچنین اظهار کرده است:

این مسئله نشان می‌دهد که در صورت وجود یک وضعیت اضطراری جهانی، تولید واکسن با چه سرعتی پیش خواهد رفت. روش‌های جدید ساخت واکسن، مانند استفاده از RNA انتقال‌دهنده (mRNA)، با پاسخ به ویروس کرونا تأیید شده است. این موضوع نشان داده است که روند توسعه می‌تواند به طور قابل ملاحظه‌ای بدون اینکه خطری در امنیت آن ایجاد شود، تسریع شود.

تولید واکسن با چنین سرعتی می‌تواند به این دلیل باشد که محققان سال‌ها در مورد ویروس‌های مرتبط و راه‌های سریع‌تر برای تولید واکسن تحقیق قبلی داشته‌ا‌ند و بودجه هنگفتی نیز به شرکت‌ها اختصاص داده شده بود که به آن‌ها امکان داد تا چندین آزمایش را باهم انجام دهند و منجر به دست یافتن به اطلاعات و سرعت بیشتر تنظیم‌کننده‌های قانونی می‌شد. برخی از این عوامل ممکن است به تلاش‌های دیگر محققان در واکسن، به ویژه بستر تولید سریع‌تر کمک کند.

اما هیچ تضمینی در این باره وجود ندارد. تکرار چنین موفقیت سریعی به بودجه عظیم مشابهی برای توسعه نیاز دارد. این امر احتمالاً تنها در صورت اضطراری بودن در جامعه و سیاست قابل انجام خواهد بود. این عمل همچنین به ماهیت ویروس بیماری‌زا بستگی خواهد داشت. چون ویروس کرونا ویروسی با جهش نسبتاً آهسته‌ و اتفاقاً متعلق به یک خانواده کاملاً مطالعه شده است، دانشمندان ممکن است در این امر شانس بهتری داشته باشند.

سال‌ها تحقیق اولیه روی انواع ویروس کرونا انجام شده بود!

تحقیقاتی که به تولید واکسن علیه ویروس کرونا کمک کرد، تنها در اسفندماه آغاز نشد. سال‌ها بود که محققان به ویروس‌های کرونا توجه داشتند، زیرا ویروس کرونای SARS (سندرم حاد تنفسی حاد) و MERS (سندرم تنفسی خاورمیانه) قبلا در جهان شیوع پیدا کرده بودند و برخی از محققان نیز روی انواع جدیدی از واکسن ویروس‌های کرونا کار می‌کردند. اکنون می‌بینیم که تلاش آن‌ها به طرز چشمگیری نتیجه‌بخش بوده است.

واکسن‌های متداول حاوی پروتئین‌های ویروسی یا اشکال ناتوان ویروس هستند که باعث تحریک دفاعی ایمنی بدن در برابر عفونت توسط ویروس زنده می‌شوند. اما در دو واکسن اول ویروس کرونا که در آزمایشات بالینی مقیاس بزرگ فاز III اعلام شده بود، فقط از یک رشته انتقال‌دهنده RNA در داخل پوشش لیپیدی استفاده شده است. انتقال‌دهنده RNA پروتئین اصلی ویروس کرونا (SARS-CoV-2) را کد می‌کند. به محض ورود انتقال‌دهنده RNA به داخل سلول‌ها، بدن این پروتئین را تولید می‌کند. در نتیجه آن به عنوان آنتی‌ژن (مولکول خارجی که پاسخ ایمنی را تحریک می‌کند) عمل می‌کند. واکسن‌های ساخته شده توسط شرکت‌های دارویی فایزر (Pfizer)، بیون‌تک (BioNTech) و شرکت دارویی ایالات متحده مدرنا (Moderna) هر دو از انتقال‌دهنده RNA استفاده می‌کنند تا پروتئین سنبله ویروس را کد کند و سپس به غشای سلول‌های انسانی متصل شود و به ویروس کرونا اجازه می‌دهد تا به سلول حمله کند.

آکیکو ایواساکی (Akiko Iwasaki)، ایمنی‌شناسی در دانشکده پزشکی ییل در نیوهون کانتیکت، که در زمینه واکسن‌های نوکلئیک اسید (آنهایی که براساس طول DNA یا RNA ساخته شده‌اند) کار می‌کند، اینچنین گفته است:

بسیاری از موارد تولید واکسن که امروزه در اختیار داریم، به بستر انتقال‌دهنده RNA وارد شده است.

بیش از دو دهه تحقیقات اساسی در مورد واکسن‌های DNA که حداقل 25 سال پیش آغاز شده و واکسن‌های RNA که 10 تا 15 سال روی آن‌ها پژوهش شده است، برخی از آنها با هدف تولید واکسن‌های سرطانی ساخته شده‌اند. این رویکرد دقیقاً در زمان مناسب کامل شده است. در طول پنج سال پیش هنوز فناوری RNA آماده نشده بود.

به عنوان مثال، محققان در موسسه ملی آلرژی و بیماری‌های عفونی ایالات متحده (NIAID) در بتسدای مریلند، از تحقیقات خود در مورد سندرم تنفسی خاورمیانه (MERS) و سندرم حاد تنفسی حاد (SARS) دریافتند که بهتر است توالی RNA را به شکلی تنظیم کنیم که قبل از اینکه با یک سلول میزبان لمس شود، پروتئین سنبله حاصل به آن بچسبد. بارنی گراهام (Barney Graham)، معاون مرکز تحقیقات واکسن موسسه ملی آلرژی و بیماری‌های عفونی ایالات متحده، گفته است:

اگر بتوانید توالی RNA را در حالت اولیه قبل از ترکیب شدن به دام بیندازید، آنتی‌ژن بهتری را برای واکسن بدست خواهید آورد.

تیم مرکز تحقیقات واکسن موسسه ملی آلرژی و بیماری‌های عفونی ایالات متحده که با شرکت مدرنا کار می‌کرد، این توصیه را پس از تعیین توالی ویروس کرونا در ژانویه عملی کرد. دین گفته است:

این واقعیت که مردم توجه زیادی به ویروس‌های کرونا داشته‌اند باعث می‌شود که این روند سریع‌تر شود.

سومین واکسنی که در آزمایشات بالینی فاز III در آبان ماه کارایی خود را نشان داد، توسط شرکت دارویی آستارازنکا (AstraZeneca) با دانشگاه آکسفورد انگلستان ساخته شده است. این نوع واکسن از mRNA استفاده نکرده است. در عوض، یک ناقل ویروسی مواد ژنتیکی اضافی را در خود جای داده است که پروتئین سنبله ویروس کرونا را کد کند. برای ساخت این نوع از واکسن نیز سال‌ها تحقیق شده است. شرکت دارویی فرم اصلاح شده آدنوویروس را از مدفوع شامپانزه جدا کرد و برای تحقیقات کنار گذاشت. بیت کامپمن (Beate Kampmann)، مدیر مرکز واکسن در دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن، گفته است که پیشرفت واکسن‌های معمولی مانند این‌ها نیز از تحقیقات درباره سندرم حاد تنفسی حاد، سندرم تنفسی خاورمیانه، ابولا و مالاریا حاصل شده است؛ چنین روش‌هایی ارزان‌تر از استفاده از mRNA است.

ایوازاکی اظهار کرده است که محققانی که روی واکسن کار می‌کنند از بسیاری جهات در ارتباط با ویروس کرونا خوش‌شانس بودند. او گفته است که ویروس کرونا برخلاف ویروس ایدز، تبخال یا حتی آنفلوانزا جهش زیادی ندارد و یا استراتژی‌های موثری را برای خنثی‌سازی سیستم ایمنی بدن در اختیار ندارد. در مقابل، ویروس تبخال از قابلیت گریز بیشتری برخوردار است و اتصال آنتی‌بادی‌ها را مسدود می‌کند، این امر باعث می‌شود یافتن یک ماده موثر در برابر آن دشوار شود. جهش سریع ویروس‌های آنفولانزا به فرمول‌سازی واکسن متفاوتی برای هر فصل آنفولانزا نیاز دارد.

برای تولید واکسن‌ها بودجه هنگفتی احتیاج است!

کندترین قسمت در تولید واکسن، یافتن نوع درمان در کاندیدها نیست، بلکه آزمایش آن‌هاست. این کار اغلب سال‌ها به طول می‌انجامد، شرکت‌ها آزمایشات مربوط به کارآیی و ایمنی را روی حیوانات و سپس روی انسان انجام می‌دهند. آزمایش انسان به سه مرحله نیاز دارد که شامل افزایش تعداد افراد و افزایش هزینه‌ها است. گرچه واکسن‌های ویروس‌های کرونا آزمایشات یکسان و موفقیت‌آمیزی را پشت سر گذاشتند، اما میلیاردها میلیارد دلار در این فرآیند هزینه شد تا شرکت‌ها با انجام همزمان آزمایشات بفهمند که کدام یک مناسب هستند.

رینو راپوولی (Rino Rappuoli)، دانشمند ارشد بخش واکسن‌های GlaxoSmithKline در سینا، ایتالیا گفته است:

با مبالغ زیادی که توسط سرمایه‌گذاران دولتی و خیریه‌های خصوصی به شرکت‌های تولید واکسن داده می‌شود، آن‌ها می‌توانند آزمایشات بالینی و فاز II ،I و III و همچنین تولید آن‌ها را به صورت برابر انجام دهند.

این بدان معنا بود که امکان داشت با چنین هزینه‌های هنگفتی، شرکت‌ها نتوانند واکسن‌های خوب و موثری تولید کنند. کامپمن در این باره گفته است:

این مسئله می‌توانست کاملا فرایند توسعه واکسن را به خطر بیاندازد.

او همچنین بیان کرده است که علم واکسن بدون این بودجه چنین نتایج سریعی نداشته است. کامپمن اظهار کرد:

تولید سریع و موثر واکسن‌ها در هنگام شیوع ابولا اتفاق نیفتاد، در آن هنگام یعنی در سال‌های 2014 تا 2016 جوامع در آفریقا کاملا در حال نابودی بود.

بر این اساس تولید واکسن ابولا بیشتر طول کشید. در رابطه با واکسن ویروس کرونا می‌توان گفت که چون همه کشورها از جمله کشورهای ثروتمند با ویرانی اقتصادی روبرو بودند، چنین بودجه‌ای برای تولید آن صرف شد. تولید واکسن‌های آینده از جمله برای بیماری‌های موجود مانند مالاریا مانند ویروس کرونا سریع نخواهد بود. راپوولی گفته است:

تا زمانی که بودجه زیاد برای تولید واکسن نداشته باشیم، هیچ راهی برای تسریع سرعت تولید وجود ندارد.

پیتر هوتز (Peter Hotez)، ویروس‌شناسی در کالج پزشکی بیلور در هوستون، تگزاس، پیشنهاد می‌کند که انگیزه شرکت‌های بزرگ دارویی برای تولید سریع واکسن نه تنها در متوقف کردن بیماری همه‌گیری است، بلکه فرصتی است تا از دولت‌ها برای تحقیق و توسعه خود بودجه دریافت کنند. هوتز گفته است که با سرمایه‌گذاری دولت که حدود 10 میلیارد دلار است، برنامه واکسن Warp Speed آمریکا رشد سریعی که تا به حال شرکت‌های داروسازی ندیده‌اند، خواهد داشت.

تمام انگیزه تولید واکسن فقط ناشی از اضطراری بودن همه‌گیری ویروس کرونا نبوده است. ویروس‌های عفونی و کشنده قبلی باعث ایجاد زیرساخت‌های ملی و جهانی شده‌اند که می‌توانند باعث توسعه سریع واکسن شوند. گراهام گفته است که شیوع بیماری‌های ابولا و زیکا نقطه‌ آغازی برای هماهنگی جهانی بهتر در نحوه پاسخگویی به بحران بیماری‌های عفونی است. او گفته است:

اگر سندرم حاد تنفسی حاد (SARS) در سال 2002 مانند ویروس کرونا گسترش می‌یافت، دیگر فناوری واکسن یا سیستم‌های هماهنگ را نداشتیم و اوضاع بسیار سخت‌تری نیز در انتظارمان بود.

ائتلافی برای نوآوری‌های آمادگی در برابر همه‌گیری (CEPI) در سال 2017 راه‌اندازی شد. هدف آن ایجاد زیرساخت‌های فناوری مورد نیاز برای تولید سریع و مقرون به صرفه واکسن‌ها علیه چندین ویروس که قابلیت همه‌گیر بودن را دارند از جمله سندرم تنفسی خاورمیانه، ابولا و زیکا شناخته شده است. ستاد آمادگی در برابر بحران همه‌گیری بخشی از کار واکسن‌های مدرنا و آکسفورد را در برابر ویروس کرونا تأمین کرده است.

این امر در مراحل آخر آزمایشات کمک کرد تا ویروس کرونا در همه جا وجود داشته باشد، زیرا شرکت‌ها برای اثبات عملکرد واکسن‌ها به عفونت بیشتر احتیاج داشتند. اگر بخواهید آزمایشات مربوط به کارآیی واکسن را بدون وجود بیماری انجام دهید، بسیار دشوار و غیرقابل انجام است. دین گفته است که در مواردی مانند سندرم تنفسی خاورمیانه که شیوع بیماری بسیار ناچیز است، در برخی مناطق عفونت زیاد و در برخی دیگر میزان عفونت کم است.

تجربه ویروس کرونا می‌تواند باعث شود در نظارت تولید واکسن بازنگری داشته باشیم. اگرچه هیچگونه معیار دقیقی برای تأیید واکسن وجود نداشته است، اما اولین واکسن‌ها بیشتر تحت مقررات استفاده اضطراری قرار می‌گیرند. این واکسن‌ها سریعتر تولید می‌شوند و به شرکت‌ها نیاز است تا عوارض جانبی و ادامه کار را بررسی کند. نهادهای نظارتی ملی همچنین اطلاعات مربوط به آزمایشات واکسن ویروس کرونا را تحت نظارت یک نهاد جهانی به نام ائتلاف بین‌المللی تنظیم‌کننده دارو که در سال 2012 تأسیس شده است قرار داده‌اند. هدف آن دستیابی به توافق در مورد موضوعاتی مانند بهترین نقاط نهایی آزمایشات واکسن و چگونگی هماهنگی نظارت بر عوارض جانبی با تکمیل واکسن‌ها است.

مزایای سایر واکسن‌ها

همه‌گیری ویروس کرونا باید تغییرات دائمی در تولید واکسن‌ها ایجاد کند. برای مثال در ابتدا ممکن است استفاده از واکسن‌های mRNA که قبلاً برای استفاده عمومی در افراد تأیید نشده بود، به عنوان یک رویکرد سریع برای سایر بیماری‌ها تعیین شود. کامپمن در این باره گفته است:

این فناوری انقلابی در واکسیناسیون ایجاد کرده است.

واکسن‌هایی که با روش mRNA تولید شده‌اند، برخلاف بیوتکنولوژی پیچیده‌تری که در تولید پروتئین‌ها در سلول‌ها وجود دارد، می‌توانند در طی چند روز از نظر شیمیایی سنتز شوند. او افزود:

این فناوری برای پاسخ به بیماری‌های همه‌گیر که در آینده شیوع پیدا خواهد کرد، مورد نیاز خواهد بود.

علاوه بر این راپوولی گفته است:

RNA تولید واکسن را بسیار ساده می‌کند. می‌توان از همان امکانات RNA برای بیماری‌های مختلف استفاده کرد. این مسئله باعث می‌شود که میزان سرمایه‌گذاری مورد نیاز روی آن کاهش یابد.

شرکت‌ها همچنین باید ظرفیت تولید خود را افزایش دهند، زیرا آن‌ها در صورت تولید واکسن برای ویروس کرونا، هنوز هم مجبور به ساخت واکسن برای سرخک، فلج اطفال و سایر بیماری‌ها هستند. این موضوع می‌تواند به تأمین تقاضا در آینده کمک کند.

به گفته هوتز، آزمایش‌های بالینی بزرگ برای واکسن‌های ویروس کرونا و سایر مواردی که اکنون در حال تولید هستند، باید داده‌هایی را فراهم کند تا پاسخ‌های ایمنی مفیدتر داشته باشند. با توجه به همه فناوری‌های مختلف و اطلاعات دقیق جمع‌آوری شده آمار داوطلب بالینی، آنتی‌بادی‌ها و پاسخ‌های سلولی، ممکن است امسال بیش از دهه‌های گذشته از پاسخ واکسن انسانی اطلاعات کسب کنیم. واکسینولوژی انسان ممکن است جهشی کوانتومی ایجاد کند.

هنوز هم هنگامی که سطح عفونت زیاد باشد، می‌توان واکسن‌های دیگری با چنین سرعتی تولید کرد. این امکان وجود دارد که آزمایش‌های گسترده نسبتا سریع با بودجه هنگفتی انجام شود. ممکن است هدف قرار دادن ویروس‌های دیگر دشوارتر از ویروس کرونا باشد.

محققان گفته‌اند که به همین دلیل است که باید در مورد همه انواع ویروس‌ها بیشتر بدانیم. گراهام اظهار کرده است که حداقل 24 نوع ویروس دیگر وجود دارد که ممکن است انسان را آلوده کنند. به جای اینکه صبر کنیم تا ویروس بعدی در آینده ظاهر شود و در آن هنگام تازه شروع به صرف بودجه و آزمایشات روی آن‌ها کنیم، همین اکنون سیستم‌هایی برای نظارت بر این ویروس‌ها و تولید داده‌ها در مورد آلودگی‌های اولیه در هر یک از آن‌ها ایجاد کنیم.

به عبارت دیگر می‌توان گفت که بدون ایجاد بستر جامع علمی، مقدار زیادی از بودجه هم موثر نخواهد بود. ایوازاکی گفته است که موفقیت خارق‌العاده واکسن‌های ویروس کرونا نمونه خوبی از کاری است که علم و دانش می‌تواند به سرعت انجام دهد، اما این موفقیت یک شبه اتفاق نیفتاده است.

نوشته یافتن سریع واکسن ویروس کرونا روی بیماری‌های دیگر چه تاثیری خواهد داشت؟ اولین بار در اخبار فناوری و موبایل پدیدار شد.

هنگامی که یک فرد مبتلا به ویروس کرونا با علائم بسیار شدیدی می‌شود، این امر به نحوه واکنش سیستم ایمنی بدن او در برابر ویروس کرونا بستگی دارد. اما دانشمندان هنوز نمی‌دانند که چرا برخی از افراد در مقایسه با بقیه مردم که علائم خفیف دارند یا علائمی ندارند، به بیماری با علائم شدیدتری مبتلا می‌شوند. اما در حال حاضر پژوهش جدیدی از دانشگاه ییل انجام شده است که دلیل این موضوع را آنتی‌بادی موجود در بدن بیان می‌کند، پس در ادامه این مقاله با آی‌تی‌رسان همراه باشید.

این تحقیق که البته هنوز بررسی و منتشر نشده است، نشان می‌دهد که در بیماران با علائم شدید بیماری ویروس کرونا، بدن «آنتی‌بادی» تولید می‌کند. این آنتی‌بادی به جای حمله به ویروس مهاجم، به سیستم ایمنی بدن و اندام‌های خود بیمار حمله می‌کنند.

محققان دریافتند که افراد با کرونای شدید دارای آنتی‌بادی‌هایی هستند که بر روی پروتئین‌های حیاتی که در شناسایی، هشدار و پاکسازی سلول‌های آلوده به ویروس کرونا نقش دارند، قفل می‌شوند. این پروتئین‌ها شامل سیتوکین‌ها و کموکاین‌ها، پیام رسان‌های مهم در سیستم ایمنی بدن هستند، است. این امر با عملکرد طبیعی سیستم ایمنی بدن تداخل ایجاد می‌کند و باعث جلوگیری از دفاع ضد ویروسی می‌شود و منجر به شدت بخشیدن به بیماری فرد می‌شود.

اختلالات خود ایمنی

در مطالعات سال‌های قبلی نشان داده شده است که آنتی‌بادی‌های خودکار در بیماری‌های خود ایمنی مانند آرتریت روماتوئید و لوپوس نقش دارند. مشخص نیست که چرا بعضی از افراد این آنتی‌بادی‌ها را ایجاد می‌کنند، اما احتمالاً ترکیبی از ژنتیک و محیط در آن نقش دارد. عفونت‌های ویروسی همچنین با بروز برخی بیماری‌های خود ایمنی ارتباط دارند.

دانشمندان در اوایل سال جاری گزارش دادند که بیماران بدون سابقه بیماری خودایمنی پس از ابتلا به ویروس کرونا، آنتی‌بادی ایجاد کردند. در این مطالعات مشخص شد که آنتی‌بادی‌ها اهداف مشابهی را که در سایر بیماری‌های خود ایمنی شناخته شده مانند پروتئین‌هایی که به طور معمول در هسته سلول‌ها یافت می‌شوند، تشخیص می‌دهند. در مطالعات بعدی کشف شد که افراد مبتلا به ویروس کرونای شدید همچنین می‌توانند آنتی‌بادی به اینترفرون‌ها، پروتئین‌های ایمنی بدن که نقش اصلی در مبارزه با عفونت‌های ویروسی دارند، ایجاد کنند.

دانشمندان ییل که آخرین مطالعه را انجام دادند، از تکنیک جدیدی استفاده کردند که آنتی‌بادی‌هایی را که علیه هزاران پروتئین بدن کار می‌کنند، غربال کنند. آن‌ها در 170 بیمار بستری در بیمارستان به جستجوی آنتی‌بادی پرداختند و آن‌ها را با آنتی‌بادی‌هایی که در افراد مبتلا به بیماری خفیف یا عفونت بدون علامت و همچنین افرادی که به ویروس آلوده نشده بودند، مقایسه کردند.

دانشمندان در خون بیماران بستری آنتی‌بادی‌هایی یافتند که می‌توانند به اینترفرون‌ها حمله کنند و همچنین آنتی‌بادی‌هایی را یافتند که ممکن است با سایر سلول‌های مهم سیستم ایمنی بدن مانند سلول‌های کشنده طبیعی و سلول‌های T تداخل داشته باشند. یافته‌ها نشان داد که آنتی‌بادی‌ها یک ویژگی بسیار شایع در بیماران مبتلا به ویروس کرونای شدید است.

محققان ییل آزمایشات بیشتری را روی موش‌ها انجام دادند که نشان داد وجود این آنتی‌بادی‌ها می‌تواند باعث بدتر شدن بیماری شود و حاکی از آن است که این آنتی‌بادی‌ها ممکن است به میزان خطر ویروس کرونا شدت ببخشند.

این تمام ماجرا نیست!

اگرچه بیماران کرونایی آنتی‌بادی‌های زیادی دارند که پروتئین‌های سیستم ایمنی بدن را هدف قرار می‌دهند، محققان هیچ آنتی‌بادی اختصاصی کووید-19 را پیدا نکردند که بتواند برای تشخیص بیماران شدید کرونایی استفاده شود. آنچه که تعیین می‌کند آیا فردی به کرونای شدیدی مبتلا شده است، به موارد زیادی بستگی دارد و آنتی‌بادی‌ها تمام داستان نیستند.

اما این تحقیق نشان می‌دهد که افراد با آنتی‌بادی‌های موجود ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری ویروس کرونای شدید باشند. این افراد ممکن است در هنگام ابتلا به ویروس کرونا در نقص پاسخ ایمنی خود دچار کمبود شوند و یا مستعد ایجاد آنتی‌بادی‌های جدید باشند که ممکن است مانع پاسخ ایمنی آنها به ویروس شود.

محققان بر ارتباط بین بیماری کووید-19 شدید و پاسخ‌های ایمنی سوجهت گیری شده که بافت‌های سالم و پروتئین‌های بدن را هدف قرار می‌دهند، تمرکز می‌کنند. وجود آنتی‌بادی‌ها نشان می‌دهد که برای برخی از بیماران، ویروس کرونا می‌تواند یک بیماری خود ایمنی باشد که توسط ویروس کرونا ایجاد می‌شود. اینکه چه چیزی باعث تولید آنتی‌بادی‌ می‌شود، به دانشمندان کمک می‌کند تا درمان‌های جدیدی برای این بیماری ایجاد کنند.

دانشمندان هنوز نمی‌دانند که این آنتی‌بادی‌ها پس از اتمام عفونت چه مدت دوام می‌آورند. یک سوال مهم و بی‌پاسخ این است که آیا آسیب طولانی‌مدت ناشی از این آنتی‌بادی‌ها ممکن است برخی از علائم شدید و طولانی کووید-19 را توضیح دهد؟

نوشته آنتی‌بادی، ‌عامل ایجاد علائم شدید ویروس کرونا!! اولین بار در اخبار فناوری و موبایل پدیدار شد.

دیگر تا الان احتمالا به ماسک زدن عادت کرده‌اید. شاید شما هم از ماسک پارچه‌ای استفاده می‌کنید، زیرا از همه ما خواسته شده است که ماسک‌های N95 ،FFP3 و سایر ماسک‌های بالینی را برای کارکنان مراقبت‌های بهداشتی ذخیره کنیم. این در حالی است که هنوز علم از کارایی ماسک‌های پارچه‌ای اطلاعی ندارد. پس بهترین پارچه برای ماسک از چه نوعی است؟ در ادامه این مقاله با آی‌تی‌رسان همراه باشید.

تیمی از محققان تصمیم گرفتند پارچه‌های مختلف را آزمایش کنند تا ببیند در صورت استفاده به عنوان ماسک‌های صورت از مردم محافظت می‌کنند یا خیر. با بررسی اینکه مواد مختلف چگونه جلوی ذرات اندازه ویروس (از 0.2 تا 1.0 میکرومتر) را می‌گیرند، می‌توان یکی از عناصر ماسک پارچه‌ای را کشف کرد.

برخی تحقیقات پیش از این توانایی پارچه به عنوان فیلتر را بررسی کرده بودند، اما می‌توان گفت این کار قبلی فقط تعداد کوچکی از پارچه‌ها و مواد خانگی مانند حوله‌های ظروف، روسری و تیشرت بررسی کرده بود. با این حال، این مطالعات اولیه نشان داد که پارچه‌ها می‌توانند به عنوان ماسک امیدوارکننده باشند. به عنوان مثال، یک مطالعه در سال 2013 نشان داد که یک تیشرت نخی قادر است از ورود 69 درصد ذرات در هنگام تنفس طبیعی جلوگیری کند.

با این وجود، این مطالعات باعث شد تنها کسانی که از ماسک پارچه‌ای استفاده می‌کنند، اطلاعات کمی داشته باشند. پارچه شامل انواع مختلف الیاف و انواع است. اما کدام یک برای ماسک‌های صورت بهتر است؟ اگر شما از دو پارچه که هر کدام از آنها با 40 درصد کارایی جلوی مواد را می‌گیرند، استفاده کنید، آیا این از شما در برابر 80 درصد از ذرات ویروس محافظت می‌کند؟

این مطالعات همچنین نتوانسته است توانایی ماسک‌‌ها در جلوگیری از ورود ویروس‌ها را در انواع شرایطی مانند سرفه ارزیابی کند. در حالی که یک فرد بیمار ممکن است هنگام تنفس طبیعی مقداری ویروس به بیرون انتقال دهد، اما هنگام سرفه یا عطسه، جایی که هوا با سرعت بسیار بیشتری حرکت می‌کند، ممکن است تعداد بسیار بیشتری از ذرات خارج شوند. اگر یک ماسک پارچه‌ای از شما یا دیگران محافظت می‌کند، باید جلوی ذرات را با سرعت بسیار بالاتر از آزمایش قبلی بگیرد.

شبیه‌سازی سرفه

بنابراین، تیم محققان آزمایشی را برای بررسی 20 نوع پارچه و مواد خانگی که معمولاً در دسترس هستند و می‌توانند ذرات ویروس را حتی با سرعت سرفه فیلتر کنند، بررسی کردند. آن‌ها دستگاهی را برای نگهداری یک نمونه پارچه با قطر یک اینچ طراحی کردند. سپس هوا را از این نمونه تقریباً با سرعت 16.5 متر بر ثانیه، سرعت متوسط ​​سرفه بزرگسالان هنگام خروج از دهان، عبور دادند.

سپس دو شماره غلظت ذرات ریز موجود در هوا را قبل و بعد از عبور از پارچه اندازه‌گیری کردند. در نهایت این غلظت‌ها را با هم مقایسه کردند تا بازده فیلتراسیون مواد بدست آید. این کار را برای هر پارچه ده بار انجام دادند تا بهترین پارچه برای ماسک مشخص شود. برای مقایسه، یک ماسک N95 و یک ماسک جراحی نیز آزمایش شد.

آن‌ها همچنین یک آزمایش اضافی انجام دادند تا ببینند آیا پارچه‌ها در هنگام خیس شدن کاهشی در عملکرد نشان می‌دهند یا خیر. هفت میلی‌لیتر آب، تقریباً در یک ساعت بازدم، روی برخی از نمونه‌های پارچه پاشیده شد. سپس این نمونه‌ها پنج بار دیگر در حالت خیس آزمایش شدند.

در حالی که دانستن کارایی فیلتراسیون انواع پارچه‌ها مفید است، بیشتر ماسک‌های پارچه‌ای حداقل از دو لایه پارچه ساخته می‌شوند. همچنین آن‌ها می‌خواستند بدانند که لایه‌بندی پارچه چگونه بر فیلتراسیون تأثیر می‌گذارد. بنابراین پس از آزمایش لایه‌های جداگانه پارچه طبقه‌بندی کردیم.

تفاوت جنس ماسک‌ها

مطالعه محققان نشان داد که هر ماسک، چه ماسک N95 باشد و چه ماسک پارچه‌ای، در هوای با سرعت عادی (تنفس منظم)، ذرات کوچک بیشتری را نسبت به هوای سریع (سرفه/عطسه) فیلتر می‌کند. در طول سرعت بالای سرفه، حتی ماسک‌های N95 نیز فقط 53 درصد از ذرات کوچک را فیلتر کردند. ماسک‌های جراحی کمتر از این مقدار فیلتر شدند، یعنی حدود 48 درصد.

پارچه‌های سنگین با نفوذپذیری کم، مانند پارچه جین، بهترین محافظت را در برابر ویروس ارائه دادند. با این حال، تنفس کردن در این پارچه‌ها بسیار دشوار است و بنابراین برای ماسک پارچه ایده‌آلی نیستند. آزمایش‌های محققان نشان داد که پارچه‌های مناسب‌تر شامل پارچه‌های نمدی، با 36 درصد بازده فیلتراسیون و پارچه‌های نخی با 35 درصد بازده است. پارچه‌هایی که عملکرد خوبی نداشتند شامل پارچه‌های کشباف پنبه‌ای (کارایی 25 درصد)، لایکرای کشی که بیشتر در لباس ورزشکاران و شناگران استفاده می‌شود (21 درصد) و تیشرت‌های سبک (11 درصد) بود.

محققان همچنین برای پیدا کردن بهترین پارچه برای ماسک ، کیسه‌های جاروبرقی را آزمایش کردند که برای جذب ذرات کوچک طراحی شده‌اند و در طی همه‌گیری به راحتی در دسترس هستند. این پارچه‌ها که مورد آزمایش قرار گرفته بودند، در فیلتر کردن ذرات بسیار موثر بودند. یک کیسه فیلتر یکبار مصرف HEPA مقدار 61 درصد و یک فیلتر قابل شستشو 44 درصد کارآمد بود. در حالی که این‌ها خبر فوق‌العاده‌ای می‌دهند، اما اینکه آیا پوشاندن صورت با این مواد ایمن است یا خیر، هنوز مشخص نیست.

ماسک‌های N95 و جراحی هنگام خیس شدن کاهش قابل‌توجه‌ای در کارایی فیلتراسیون داشتند یعنی به ترتیب هفت و پنج درصد کاهش یافته است. پارچه‌ها و پارچه‌های کیسه‌های جاروبرقی کاهش چندانی نشان ندادند و حتی بعضی از مواد در هنگام خیس شدن عملکرد خود را بهبود می‌بخشیدند که احتمالا به دلیل جمع شدن الیاف یا تغییر در خصوصیات الکترواستاتیک پارچه بوده است.

سرانجام دریافتند که بهترین پارچه برای ماسک استفاده از لایه‌لایه‌سازی پارچه‌هاست چرا که به بازده فیلتراسیون بسیار بالاتری دست می‌یابند. مواد قابل اشتعال، مواد اولیه چسبیده به پارچه‌های دیگر برای سفت شدن آن‌ها به عنوان مثال در یقه‌ها و آستین‌ها بسیار مفید است. به عنوان مثال، یک ماسک با یک لایه نخی، یک لایه پنبه‌ای ضخیم لحاف و دو لایه مواد قابل اشتعال قادر به جلوگیری از ذرات با کارایی حدود 60 درصد بودند. این آمار بیشتر از کارایی ماسک N95 بود!

اما به یاد داشته باشید که فقط به این دلیل که یک پارچه یا ترکیبی از پارچه می‌تواند ذرات را به خوبی فیلتر کند، به این معنی نیست که برای استفاده به عنوان ماسک نیز مناسب خواهد بود. تنفس در پارچه‌ها و لایه‌های پارچه‌ای نسبت به مواد ماسک N95 دشوارتر است و این ممکن است باعث شود مواد کمتری از بین پارچه انتقال داده شود و یا متناسب نباشند. علاوه بر این، همه این درصدها فقط توانایی پارچه در فیلتر کردن ذرات را نشان می‌دهد و اثر مناسب ماسک که برای محافظت صحیح از خود و دیگران مهم است را در نظر نمی‌گیرد.

نوشته بهترین پارچه برای ماسک صورت چه نوع پارچه‌ای است؟ اولین بار در اخبار فناوری و موبایل پدیدار شد.

سوندرا کراسبی (Sondra Crosby) به عنوان پزشکی در مرکز پزشکی بوستون در ماساچوست، برخی از اولین افرادی را که در منطقه خود به ویروس کرونا مبتلا شده‌ بودند را درمان می‌کرد. هنگامی که او در ماه آوریل احساس بیماری کرد و مشاهده کرد که به ویروس کرونا آلوده شده بود، اصلا تعجب نکرد. در ابتدا، علائمش مانند سرماخوردگی شدید بود، اما در روز بعد، به حدی بیمار شده بود که نمی‌توانست حتی از رختخواب خارج شود. او به شوهرش متکی بود غذا و داروهای کاهش‌دهنده تب را مصرف کند. سپس کاملا از گذر زمان بی‌اطلاع شده بود.

کراسبی پس از پنج روز پر از ابهامی که داشت، قادر به یادآوری ساده‌ترین چیزها، از جمله نحوه روشن کردن تلفن یا به یاد آوردن آدرس خانه‌اش نبود. توهم او با دیدن مارمولک روی دیوارهای خانه و بوی زننده خزندگان، آغاز شد. بعدا او متوجه شد که دچار هذیان شده است، که آن اصطلاح رسمی پزشکی برای سردرگمی ناگهانی و شدید به کار می‌رود. او اینچنین گفت:

من در گذشته هذیان‌گویی نداشتم، ولی بعد از ابتلا شدن به کووید-19 هذیان می‌گفتم، نمی‌توانستم ببینم که جز شخصی بیمار و بدنی کم‌آب چیز دیگری هستم.

پزشکان پس از معالجه افرادی که بر اثر ویروس کرونا بستری شده بودند، گزارش می‌کنند که تعداد زیادی از آن‌ها دچار هذیان می‌شوند و این وضعیت به طور نامتناسبی روی افراد مسن نیز تأثیر می‌گذارد. مطالعه آوریل 2020 در استراسبورگ فرانسه نشان داد که 65 درصد از افرادی که به شدت به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند دچار سردرگمی حاد، از علائم هذیان، هستند. داده‌های ارائه شده ماه گذشته در نشست سالانه کالج پزشکان آمریکایی توسط دانشمندان در مرکز پزشکی دانشگاه وندربیلت در نشویل، تنسی، نشان می‌دهد که 55 درصد از 2000 نفر تحت پیگیری که تحت درمان ویروس کرونا در بخش‌های مراقبت ویژه قرار دارند، در سراسر جهان دچار هذیان‌گویی شده‌اند. این اعداد بسیار بیشتر از عددی است که پزشکان دیده‌اند: معمولا، طبق یک فراتحلیل در سال 2015، حدود یک سوم از افرادی که به شدت بیمار هستند، دچار هذیان می‌شوند.

هذیان‌گویی بر اثر ویروس کرونا بسیار رایج است، به طوری که برخی از محققان پیشنهاد می‌کنند این شرایط یکی از معیارهای تشخیصی بیماری باشد. شارون اینوی (Sharon Inouye)، متخصص اطفال در موسسه مارکوس و دانشکده پزشکی هاروارد در بوستون، که بیش از 30 سال در مورد هذیان مطالعه کرده است، اینچنین گفته است که این بیماری همه‌گیر باعث افزایش علاقه پزشکان به این بیماری شده است.

از آنجا که پزشکان با سردرگمی و آشفتگی در بخش‌های کرونایی خود روبرو هستند، اینوی و سایر محققان نگران آینده هستند. در دهه گذشته، مطالعات طولانی‌مدت نشان داده است که یک دوره ابتلا به هذیان می‌تواند خطر ابتلا به زوال عقل را سال‌ها بعد افزایش دهد، و سرعت کاهش شناخت را در کسانی که قبلاً به این بیماری مبتلا هستند تسریع می‌کند. برعکس این قضیه نیز صادق است: ابتلا به زوال عقل باعث می‌شود که فرد دچار هذیان شود. مجموعه‌ای از مراحل ساده مانند اطمینان از وجود عضوی از خانواده برای کمک به افراد، می‌تواند بروز هذیان را تا 40 درصد کاهش دهد، اما پزشکان برای پیروی از این توصیه‌ها در بخش‌های ویروس کرونا تلاش می‌کنند.

اما ارتباط بین هذیان و زوال عقل به سختی حل شده است: محققان برای دستیابی به نتیجه باید سال‌ها بیماران را زیرنظر داشته باشند. افزایش افراد مبتلا به هذیان ناشی از بیماری همه‌گیر توجه افراد را به این وضعیت متمرکز کرده و فرصتی منحصر به‌فرد برای پیگیری بیماران و تعیین اینکه آیا هذیان ممکن است بر شناخت طولانی‌مدت تأثیر بگذارد را برای دانشمندان فراهم کرده است. محققان مطالعات زیادی را برای کشف تأثیرات عصب‌شناختی طولانی‌مدت ویروس کرونا از جمله زوال عقل آغاز کرده‌اند و اینوی و دیگران امیدوارند که این کار به محققان اجازه دهد تا روابط بین دو شرایط را در زمان واقعی کشف کنند.

اینوی گفته است که می‌توان گفت بیماری همه‌گیر دارای جنبه‌های مثبتی نیز بوده است که از جمله آن‌ها می‌توان به چگونگی منجر شدن هذیان‌گویی به زوال عقل و بالعکس اشاره کرد. علاوه بر این، کاترین پرایس (Catherine Price)، روانشناس مغز و اعصاب از دانشگاه فلوریدا در گینسویل، گفته است که گسترش ویروس کرونا ابهامی که بین هذیان و زوال عقل وجود داشته است، را به ویژه در بزرگسالان مسن‌تر در جمعیت ما برجسته کرده است.

شرایط نادیده ‌گرفته ‌شده

علاقه اینوی به بحث هذیان‌گویی از آنجا آغاز شد که وی در سال 1985 اولین کار خود را به عنوان پزشک داخلی در بیمارستان اداره جانبازان در کنتیکت انجام داد. در ماه اول حضور خود، او بیش از 40 نفر را تحت شرایط مختلف درمان کرد. شش نفر از آنها در طول اقامت خود دچار هذیان شده بودند. اصلا به نظر نمی‌رسید که هیچ یک از آن‌ها به سطح قبلی سلامت جسمی و روانی خود بازگردند. از نظر اینوی، ارتباط بین هذیان‌گویی بیماران و پیش‌آگهی ضعیف آنها آشکار بود. با این حال، هنگامی که او به رئیس خود شک کرد که شاید دچار هذیان‌گویی باشد، آن‌ها حرف او را نادیده گرفتند. به گفته اینوی نگرش آنها این بود که هذیان‌گویی فقط یکی از مواردی بود که اتفاق افتاده است. او اینچنین بیان کرد:

چرا وقتی سالمندان به بیمارستان می‌آیند و عقل خود را از دست می‌دهند، هیچ تعجبی نمی‌کنید؟ این مسئله ممکن است مانند نبردی پر سر و صدا در تمامی سال‌های کاری من باشد.

اندکی پس از آن، وی همکاری دو ساله‌ای را آغاز کرد تا شرایط را به طور عمیق مطالعه کند. کارهای او نشان داد که هذیان هنگامی اتفاق می‌افتد که چندین عامل استرس‌زا باهم اتفاق بیافتند. آسیب‌پذیری‌های قبلی مانند بیماری‌های مزمن یا اختلالات شناختی می‌توانند با عوامل تسریع‌بخش از جمله جراحی، بیهوشی یا عفونت‌های طاقت فرسا ایجاد شوند و باعث بروز ناگهانی گیجی، گمراهی و مشکلاتی در حواس، به ویژه در افراد مسن‌تر شوند.

تینو امانوئل پولونی (Tino Emanuele Poloni)، متخصص مغز و اعصاب در بنیاد Golgi Cenci در خارج از میلان، ایتالیا گفته است که محققان تصور می‌کنند که دلایل اساسی بیولوژیکی التهاب و عدم تعادل در پیام‌رسان‌های شیمیایی انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و استیل کولین است. او اینچنین اظهار کرده است:

هذیان‌گویی هنگامی اتفاق می‌افتد که مغز قادر به جبران موقعیت استرس‌زا نباشد.

تجربه بالینی اینوی به او آموخته است که صرف نظر از اینکه چه چیزی هذیان را تسریع می‌بخشد، در نهایت حدود 70 درصد از علائم به طور کامل بهبود می‌یابند. با این حال، در 30 درصد افرادی که این کار را انجام نمی‌دهند، یک دوره هذیان رو به پایین را در طی چند ماه پیش‌بینی می‌کند که منجر به اختلال شناختی عمیق، حتی منجر به علائم زوال عقل می‌شود.

این ارتباطات درمطالعات رسمی‌تر در درجات مختلف بیشتر تقویت شده‌اند. اینوی گروه 560 نفری 70 سال به بالا را که تحت عمل جراحی قرار گرفتند، مورد تحقیق قرار داد و مشاهده کرد که کاهش شناختی طی 36 ماه بعدی در کسانی که هذیان پیدا می‌کنند سه برابر سریع‌تر از کسانی است که این بیماری را ندارند. متاآنالیز 23 مطالعه در سال 2020 نشان داد که هذیان در طول مدت بستری در بیمارستان با 2.3 برابر احتمال ابتلا به زوال عقل همراه است. این اقدامات توسط تیمی از دانشمندان برزیلی نشان داد که در یک گروه 309 نفری با میانگین سنی 78 سال، 32 درصد از کسانی که در بیمارستان دچار هذیان شده‌اند به زوال عقل مبتلا شده‌اند، در حالی که فقط 16 درصد از آنها به هذیان مبتلا نشده‌اند.

هذیان‌گویی و افت شناختی: طبق مطالعه 2013 روانشناس جیمز جکسون در دانشگاه وندربیلت و همکارانش، نمودار نشان دهنده افزایش خطر کاهش شناختی برای افرادی که در بیمارستان دچار هذیان شده‌اند، نشان می‌دهد. علاوه بر این، هرچه فرد بیشتر دچار هذیان شود، خطر ابتلا به اختلال شناختی بعدی نیز بیشتر می‌شود. مطالعات اینووی، جکسون و محققان دیگر نشان داد که عکس این مسئله نیز صادق است: حتی پس از کنترل سن، علائم زوال عقل موجود احتمال ابتلا به هذیان را افزایش می‌دهد.

ایجاد سردرگمی

دانشمندان هنوز به هیچ نتیجه‌ای از اینکه آیا ارتباطی بین هذیان و زوال عقل در کسانی که به هر حال دچار زوال عقل شده‌اند قوی است یا اینکه هذیان خطر کاهش شناختی را حتی در افرادی که مستعد ابتلا به آن نیستند افزایش می‌دهد، نرسیده‌اند. همچنین دانشمندان نمی‌توانند دقیق بگویند که چه چیزی در هذیان‌گویی وجود دارد که می‌تواند زوال عقل را تحریک کند. اگر محققان بتوانند این ارتباطات را شناسایی کنند، شاید بتوانند از تبدیل هذیان به زوال عقل جلوگیری کنند. پرایس اینچنین بیان کرده است که:

ما مکانیسم هذیان‌گویی را به هیچ وجه درک نمی‌کنیم! هیچ دارویی نیز برای کنترل هذیان‌گویی وجود ندارد.

دانشمندان سه فرضیه را برای توضیح چگونگی هذیان که باعث تحریک زوال عقل می‌شوند، ارائه دادند. طبق گفته نظریه‌ای، انباشتگی مواد سمی در مغز می‌تواند باعث هذیان کوتاه‌مدت شود و سپس منجر به آسیب طولانی‌مدت شود. بدن معمولا این زباله‌های مولکولی را از طریق جریان خون و سیستم لنفاوی که شبکه‌ای از کانال‌های پر از مایع مغزی نخاعی است، پاک می‌کند. آسیب به عروق ناشی از هذیان ممکن است ادامه داشته باشد و باعث تحریک زوال عقل شود، یا مغزی که هذیان را تجربه می‌کند در آینده مستعد ابتلا به مشکلات عروقی شود.

فرضیه دوم التهاب است که اغلب افرادی را که به دلیل عفونت، ناراحتی تنفسی یا بیماری‌های قلبی عروقی در بیمارستان بستری می‌شوند، آزار می‌دهد. جراحی و عفونت‌های شدید می‌تواند باعث تجمع ریزه‌های سلولی در مغز شود که باعث التهاب بیشتر می‌شود. این واکنش کوتاه‌مدت کاملا از مغز محافظت می‌کند، زیرا بقایای مضر را پاک می‌کند و در نهایت التهاب از بین می‌رود. اینوی گفته است که این برای کسانی که دچار هذیان هستند، صدق نمی‌کند. التهاب مداوم می‌تواند یک دوره حاد هذیان را تحریک کند و باعث خراب شدن سلول‌های عصبی و سلول‌های مرتبط مانند آستروسیت و میکروگلیا شود که منجر به آسیب شناختی می‌شود.

ایده سوم همان چیزی است که به عنوان فرضیه آستانه شناخته می‌شود. کسی که مبتلا به زوال عقل است (حتی در اولین مراحل) ارتباط کمتری بین نورون‌ها دارد و می‌تواند به عایقی که آنها را می‌پوشاند آسیب برساند و به انتقال سیگنال‌ها کمک کند و آن به عنوان ماده سفید شناخته می‌شود. این از دست دادن باعث از بین رفتن ذخایر عصبی می‌شود که به فرد کمک می‌کند تا با التهاب یا عفونت کنار بیاید و آنها را نه تنها به هذیان بلکه به زوال عقل پیشرفته‌تر تبدیل می‌کند.

حتی اگر پیدایش هذیان و ارتباطات مولکولی آن با زوال عقل ناشناخته مانده است، اینوی موفق شده است راهی برای کاهش میزان هذیان‌گویی در بیماران بیمارستانی پیدا کند. وی برنامه‌ای از استراتژی‌های ساده‌ای برنامه زندگی سالمندان بیمارستانی ایجاد کرده است که بر کاهش آرام‌بخشی در هنگام تهویه مکانیکی، توجه زیاد به تغذیه و آبرسانی و اطمینان از حضور اعضای خانواده برای اطمینان بخشیدن بیماران متمرکز است. یک فراتحلیلی در سال 2015 نشان داد که این مراحل هذیان را حدود 40 درصد کاهش می‌دهد. بیمارستان‌های اطراف ایالات متحده شروع به ارائه این پروتکل‌های ساده کردند. سپس ویروس کرونا به این مراحل آزمایش آسیبی زد و این کار را تقریبا غیرممکن کرد.

بالا رفتن آمار زوال عقل

وقتی کراسبی در اتاق خواب خود در بوستون دچار هذیان ناشی از ویروس کرونا شد، پولونی در حال درمان افراد هذیان با ویروس کرونا در لومباردی ایتالیا که آمار در آنجا صفر بود بود. بسیاری از بیماران پولونی قبلاً دچار زوال عقل بودند و مانند بسیاری از پزشکان، وی علائم رایج عفونت‌های تنفسی مانند تب، سرفه و دشواری در تنفس را تحت نظر داشت. اما بعضی از بیماران او این علائم را اصلا نشان ندادند. پولونی گفته است که در عوض، آنها بیشتر خواب‌آلود بودند. دیگران بی‌قرار و آشفته شدند که همه جزو نشانه‌های هذیان است. این علائم آنقدر برجسته بود که پولونی استدلال کرد که هذیان‌گویی باید به معیارهای تشخیصی ویروس کرونا اضافه شود. اینوی نیز چنین استدلالی را مطرح کرده است و این مورد مطالعه‌ای است که ماه گذشته منتشر کرد و نشان می‌دهد 28 درصد از افراد مسن مبتلا به ویروس کرونا هنگام مراجعه به بخش اورژانس دچار هذیان می‌شوند.

افزایش تعداد بالای افرادی که دچار هذیان شدند، بلافاصله باعث نگرانی اینوی، پرایس و سایر محققان شد چون این بیماری همه‌گیر افزون بر افزایش موارد در نتیجه افزایش جمعیت، منجر به افزایش موارد زوال عقل در دهه‌های آینده خواهد شد.

ناتالی ترونسون (Natalie Tronson)، روانشناس مغز و اعصاب در دانشگاه میشیگان در آن آربور اینچنین سوال پرسیده است:

آیا افزایشی در ابتلای به زوال عقل در افرادی که در بزرگسالی یا میانسالی به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند، وجود دارد؟ طی دهه‌های بعدی با افزایش سن جمعیت چه اتفاقی خواهد افتاد؟

برای یافتن پاسخ، موسسات سراسر جهان مطالعات مختلفی راجع به تأثیرات شناختی طولانی‌مدت ویروس کرونا تأمین کرده‌اند که برخی از آنها به هذیان مربوط هستند. در حال حاضر در ایالات متحده پژوهشی در حال انجام است که افرادی را که به دلیل ویروس کرونا در بیمارستان تحت درمان قرار گرفته‌اند ردیابی می‌کند؛ بسیاری از آن‌ها در طول اقامت خود دچار هذیان‌گویی شده‌اند. این مطالعه عملکرد شناختی و روانی را در افراد شرکت‌کننده در یک آزمایش برای ارزیابی ایمنی و اثربخشی هیدروکسی کلروکوین برای درمان ویروس کرونا اندازه گیری خواهد کرد.

یک مطالعه بین‌المللی برای اندازه‌گیری شیوع هذیان در افراد مبتلا به ویروس کرونا در بخش مراقبت‌های ویژه و همچنین شناسایی عواملی که نتایج طولانی‌مدت را پیش‌بینی می‌کنند، برنامه‌ریزی شده است. یک مطالعه جداگانه در آلمان و انگلستان همچنین نتایج عصبی شناختی را در افراد مبتلا به ویروس کرونا بررسی می‌کند تا مشخص کند که چگونه هذیان‌گویی ماهانه بر عملکرد مغز می‌تواند تأثیر بگذارد. یک پروژه تحقیقاتی دیگر به سرپرستی تیمی از دانشگاه وندربیلت به دنبال جایگزینی آرامبخش‌های متداول مانند بنزودیازپین‌ها هستند که باعث افزایش هذیان می‌شوند. محققان در حال حاضر در حال آزمایش یک داروی آرامبخش به نام دکسمدتومیدین هستند تا ببینند آیا گزینه ایمن‌تری برای افراد مبتلا به ویروس کرونا بستری‌شده در بیمارستان‌ها است یا خیر.

اینوی و ترونسون امیدوارند که بودجه این مطالعات طولانی‌مدت منجر به علاقه علمی مداوم به ارتباط بین هذیان‌گویی و زوال عقل شود و بینشی در این جهت فراهم کند. ترونسون اینچنین بیان کرده است:

من فکر می‌کنم که نتایج هم در مورد اینکه چگونه بیماری بر خطر زوال عقل تأثیر می‌گذارد و اینکه سایر سبک‌های زندگی و عوامل محافظت‌کننده ژنتیکی می‌توانند بر روی خطر نیز تأثیر بگذارند، کمی ترسناک و آگاه‌بخش خواهند بود.  درست است که شاید سریع به این آموخته‌ها دست پیدا کنیم، اما هنوز هم سوالات و ابهام‌های زیادی در ارتباط بین زوال عقل و هذیان‌گویی ناشی از ویروس همه‌گیر کرونا وجود دارد.

نوشته آیا هذیان‌گویی ناشی از ویروس کرونا باعث زوال عقل می‌شود؟ اولین بار در اخبار فناوری و موبایل پدیدار شد.

سوندرا کراسبی (Sondra Crosby) به عنوان پزشکی در مرکز پزشکی بوستون در ماساچوست، برخی از اولین افرادی را که در منطقه خود به ویروس کرونا مبتلا شده‌ بودند را درمان می‌کرد. هنگامی که او در ماه آوریل احساس بیماری کرد و مشاهده کرد که به ویروس کرونا آلوده شده بود، اصلا تعجب نکرد. در ابتدا، علائمش مانند سرماخوردگی شدید بود، اما در روز بعد، به حدی بیمار شده بود که نمی‌توانست حتی از رختخواب خارج شود. او به شوهرش متکی بود غذا و داروهای کاهش‌دهنده تب را مصرف کند. سپس کاملا از گذر زمان بی‌اطلاع شده بود.

کراسبی پس از پنج روز پر از ابهامی که داشت، قادر به یادآوری ساده‌ترین چیزها، از جمله نحوه روشن کردن تلفن یا به یاد آوردن آدرس خانه‌اش نبود. توهم او با دیدن مارمولک روی دیوارهای خانه و بوی زننده خزندگان، آغاز شد. بعدا او متوجه شد که دچار هذیان شده است، که آن اصطلاح رسمی پزشکی برای سردرگمی ناگهانی و شدید به کار می‌رود. او اینچنین گفت:

من در گذشته هذیان‌گویی نداشتم، ولی بعد از ابتلا شدن به کووید-19 هذیان می‌گفتم، نمی‌توانستم ببینم که جز شخصی بیمار و بدنی کم‌آب چیز دیگری هستم.

پزشکان پس از معالجه افرادی که بر اثر ویروس کرونا بستری شده بودند، گزارش می‌کنند که تعداد زیادی از آن‌ها دچار هذیان می‌شوند و این وضعیت به طور نامتناسبی روی افراد مسن نیز تأثیر می‌گذارد. مطالعه آوریل 2020 در استراسبورگ فرانسه نشان داد که 65 درصد از افرادی که به شدت به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند دچار سردرگمی حاد، از علائم هذیان، هستند. داده‌های ارائه شده ماه گذشته در نشست سالانه کالج پزشکان آمریکایی توسط دانشمندان در مرکز پزشکی دانشگاه وندربیلت در نشویل، تنسی، نشان می‌دهد که 55 درصد از 2000 نفر تحت پیگیری که تحت درمان ویروس کرونا در بخش‌های مراقبت ویژه قرار دارند، در سراسر جهان دچار هذیان‌گویی شده‌اند. این اعداد بسیار بیشتر از عددی است که پزشکان دیده‌اند: معمولا، طبق یک فراتحلیل در سال 2015، حدود یک سوم از افرادی که به شدت بیمار هستند، دچار هذیان می‌شوند.

هذیان‌گویی بر اثر ویروس کرونا بسیار رایج است، به طوری که برخی از محققان پیشنهاد می‌کنند این شرایط یکی از معیارهای تشخیصی بیماری باشد. شارون اینوی (Sharon Inouye)، متخصص اطفال در موسسه مارکوس و دانشکده پزشکی هاروارد در بوستون، که بیش از 30 سال در مورد هذیان مطالعه کرده است، اینچنین گفته است که این بیماری همه‌گیر باعث افزایش علاقه پزشکان به این بیماری شده است.

از آنجا که پزشکان با سردرگمی و آشفتگی در بخش‌های کرونایی خود روبرو هستند، اینوی و سایر محققان نگران آینده هستند. در دهه گذشته، مطالعات طولانی‌مدت نشان داده است که یک دوره ابتلا به هذیان می‌تواند خطر ابتلا به زوال عقل را سال‌ها بعد افزایش دهد، و سرعت کاهش شناخت را در کسانی که قبلاً به این بیماری مبتلا هستند تسریع می‌کند. برعکس این قضیه نیز صادق است: ابتلا به زوال عقل باعث می‌شود که فرد دچار هذیان شود. مجموعه‌ای از مراحل ساده مانند اطمینان از وجود عضوی از خانواده برای کمک به افراد، می‌تواند بروز هذیان را تا 40 درصد کاهش دهد، اما پزشکان برای پیروی از این توصیه‌ها در بخش‌های ویروس کرونا تلاش می‌کنند.

اما ارتباط بین هذیان و زوال عقل به سختی حل شده است: محققان برای دستیابی به نتیجه باید سال‌ها بیماران را زیرنظر داشته باشند. افزایش افراد مبتلا به هذیان ناشی از بیماری همه‌گیر توجه افراد را به این وضعیت متمرکز کرده و فرصتی منحصر به‌فرد برای پیگیری بیماران و تعیین اینکه آیا هذیان ممکن است بر شناخت طولانی‌مدت تأثیر بگذارد را برای دانشمندان فراهم کرده است. محققان مطالعات زیادی را برای کشف تأثیرات عصب‌شناختی طولانی‌مدت ویروس کرونا از جمله زوال عقل آغاز کرده‌اند و اینوی و دیگران امیدوارند که این کار به محققان اجازه دهد تا روابط بین دو شرایط را در زمان واقعی کشف کنند.

اینوی گفته است که می‌توان گفت بیماری همه‌گیر دارای جنبه‌های مثبتی نیز بوده است که از جمله آن‌ها می‌توان به چگونگی منجر شدن هذیان‌گویی به زوال عقل و بالعکس اشاره کرد. علاوه بر این، کاترین پرایس (Catherine Price)، روانشناس مغز و اعصاب از دانشگاه فلوریدا در گینسویل، گفته است که گسترش ویروس کرونا ابهامی که بین هذیان و زوال عقل وجود داشته است، را به ویژه در بزرگسالان مسن‌تر در جمعیت ما برجسته کرده است.

شرایط نادیده ‌گرفته ‌شده

علاقه اینوی به بحث هذیان‌گویی از آنجا آغاز شد که وی در سال 1985 اولین کار خود را به عنوان پزشک داخلی در بیمارستان اداره جانبازان در کنتیکت انجام داد. در ماه اول حضور خود، او بیش از 40 نفر را تحت شرایط مختلف درمان کرد. شش نفر از آنها در طول اقامت خود دچار هذیان شده بودند. اصلا به نظر نمی‌رسید که هیچ یک از آن‌ها به سطح قبلی سلامت جسمی و روانی خود بازگردند. از نظر اینوی، ارتباط بین هذیان‌گویی بیماران و پیش‌آگهی ضعیف آنها آشکار بود. با این حال، هنگامی که او به رئیس خود شک کرد که شاید دچار هذیان‌گویی باشد، آن‌ها حرف او را نادیده گرفتند. به گفته اینوی نگرش آنها این بود که هذیان‌گویی فقط یکی از مواردی بود که اتفاق افتاده است. او اینچنین بیان کرد:

چرا وقتی سالمندان به بیمارستان می‌آیند و عقل خود را از دست می‌دهند، هیچ تعجبی نمی‌کنید؟ این مسئله ممکن است مانند نبردی پر سر و صدا در تمامی سال‌های کاری من باشد.

اندکی پس از آن، وی همکاری دو ساله‌ای را آغاز کرد تا شرایط را به طور عمیق مطالعه کند. کارهای او نشان داد که هذیان هنگامی اتفاق می‌افتد که چندین عامل استرس‌زا باهم اتفاق بیافتند. آسیب‌پذیری‌های قبلی مانند بیماری‌های مزمن یا اختلالات شناختی می‌توانند با عوامل تسریع‌بخش از جمله جراحی، بیهوشی یا عفونت‌های طاقت فرسا ایجاد شوند و باعث بروز ناگهانی گیجی، گمراهی و مشکلاتی در حواس، به ویژه در افراد مسن‌تر شوند.

تینو امانوئل پولونی (Tino Emanuele Poloni)، متخصص مغز و اعصاب در بنیاد Golgi Cenci در خارج از میلان، ایتالیا گفته است که محققان تصور می‌کنند که دلایل اساسی بیولوژیکی التهاب و عدم تعادل در پیام‌رسان‌های شیمیایی انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و استیل کولین است. او اینچنین اظهار کرده است:

هذیان‌گویی هنگامی اتفاق می‌افتد که مغز قادر به جبران موقعیت استرس‌زا نباشد.

تجربه بالینی اینوی به او آموخته است که صرف نظر از اینکه چه چیزی هذیان را تسریع می‌بخشد، در نهایت حدود 70 درصد از علائم به طور کامل بهبود می‌یابند. با این حال، در 30 درصد افرادی که این کار را انجام نمی‌دهند، یک دوره هذیان رو به پایین را در طی چند ماه پیش‌بینی می‌کند که منجر به اختلال شناختی عمیق، حتی منجر به علائم زوال عقل می‌شود.

این ارتباطات درمطالعات رسمی‌تر در درجات مختلف بیشتر تقویت شده‌اند. اینوی گروه 560 نفری 70 سال به بالا را که تحت عمل جراحی قرار گرفتند، مورد تحقیق قرار داد و مشاهده کرد که کاهش شناختی طی 36 ماه بعدی در کسانی که هذیان پیدا می‌کنند سه برابر سریع‌تر از کسانی است که این بیماری را ندارند. متاآنالیز 23 مطالعه در سال 2020 نشان داد که هذیان در طول مدت بستری در بیمارستان با 2.3 برابر احتمال ابتلا به زوال عقل همراه است. این اقدامات توسط تیمی از دانشمندان برزیلی نشان داد که در یک گروه 309 نفری با میانگین سنی 78 سال، 32 درصد از کسانی که در بیمارستان دچار هذیان شده‌اند به زوال عقل مبتلا شده‌اند، در حالی که فقط 16 درصد از آنها به هذیان مبتلا نشده‌اند.

هذیان‌گویی و افت شناختی: طبق مطالعه 2013 روانشناس جیمز جکسون در دانشگاه وندربیلت و همکارانش، نمودار نشان دهنده افزایش خطر کاهش شناختی برای افرادی که در بیمارستان دچار هذیان شده‌اند، نشان می‌دهد. علاوه بر این، هرچه فرد بیشتر دچار هذیان شود، خطر ابتلا به اختلال شناختی بعدی نیز بیشتر می‌شود. مطالعات اینووی، جکسون و محققان دیگر نشان داد که عکس این مسئله نیز صادق است: حتی پس از کنترل سن، علائم زوال عقل موجود احتمال ابتلا به هذیان را افزایش می‌دهد.

ایجاد سردرگمی

دانشمندان هنوز به هیچ نتیجه‌ای از اینکه آیا ارتباطی بین هذیان و زوال عقل در کسانی که به هر حال دچار زوال عقل شده‌اند قوی است یا اینکه هذیان خطر کاهش شناختی را حتی در افرادی که مستعد ابتلا به آن نیستند افزایش می‌دهد، نرسیده‌اند. همچنین دانشمندان نمی‌توانند دقیق بگویند که چه چیزی در هذیان‌گویی وجود دارد که می‌تواند زوال عقل را تحریک کند. اگر محققان بتوانند این ارتباطات را شناسایی کنند، شاید بتوانند از تبدیل هذیان به زوال عقل جلوگیری کنند. پرایس اینچنین بیان کرده است که:

ما مکانیسم هذیان‌گویی را به هیچ وجه درک نمی‌کنیم! هیچ دارویی نیز برای کنترل هذیان‌گویی وجود ندارد.

دانشمندان سه فرضیه را برای توضیح چگونگی هذیان که باعث تحریک زوال عقل می‌شوند، ارائه دادند. طبق گفته نظریه‌ای، انباشتگی مواد سمی در مغز می‌تواند باعث هذیان کوتاه‌مدت شود و سپس منجر به آسیب طولانی‌مدت شود. بدن معمولا این زباله‌های مولکولی را از طریق جریان خون و سیستم لنفاوی که شبکه‌ای از کانال‌های پر از مایع مغزی نخاعی است، پاک می‌کند. آسیب به عروق ناشی از هذیان ممکن است ادامه داشته باشد و باعث تحریک زوال عقل شود، یا مغزی که هذیان را تجربه می‌کند در آینده مستعد ابتلا به مشکلات عروقی شود.

فرضیه دوم التهاب است که اغلب افرادی را که به دلیل عفونت، ناراحتی تنفسی یا بیماری‌های قلبی عروقی در بیمارستان بستری می‌شوند، آزار می‌دهد. جراحی و عفونت‌های شدید می‌تواند باعث تجمع ریزه‌های سلولی در مغز شود که باعث التهاب بیشتر می‌شود. این واکنش کوتاه‌مدت کاملا از مغز محافظت می‌کند، زیرا بقایای مضر را پاک می‌کند و در نهایت التهاب از بین می‌رود. اینوی گفته است که این برای کسانی که دچار هذیان هستند، صدق نمی‌کند. التهاب مداوم می‌تواند یک دوره حاد هذیان را تحریک کند و باعث خراب شدن سلول‌های عصبی و سلول‌های مرتبط مانند آستروسیت و میکروگلیا شود که منجر به آسیب شناختی می‌شود.

ایده سوم همان چیزی است که به عنوان فرضیه آستانه شناخته می‌شود. کسی که مبتلا به زوال عقل است (حتی در اولین مراحل) ارتباط کمتری بین نورون‌ها دارد و می‌تواند به عایقی که آنها را می‌پوشاند آسیب برساند و به انتقال سیگنال‌ها کمک کند و آن به عنوان ماده سفید شناخته می‌شود. این از دست دادن باعث از بین رفتن ذخایر عصبی می‌شود که به فرد کمک می‌کند تا با التهاب یا عفونت کنار بیاید و آنها را نه تنها به هذیان بلکه به زوال عقل پیشرفته‌تر تبدیل می‌کند.

حتی اگر پیدایش هذیان و ارتباطات مولکولی آن با زوال عقل ناشناخته مانده است، اینوی موفق شده است راهی برای کاهش میزان هذیان‌گویی در بیماران بیمارستانی پیدا کند. وی برنامه‌ای از استراتژی‌های ساده‌ای برنامه زندگی سالمندان بیمارستانی ایجاد کرده است که بر کاهش آرام‌بخشی در هنگام تهویه مکانیکی، توجه زیاد به تغذیه و آبرسانی و اطمینان از حضور اعضای خانواده برای اطمینان بخشیدن بیماران متمرکز است. یک فراتحلیلی در سال 2015 نشان داد که این مراحل هذیان را حدود 40 درصد کاهش می‌دهد. بیمارستان‌های اطراف ایالات متحده شروع به ارائه این پروتکل‌های ساده کردند. سپس ویروس کرونا به این مراحل آزمایش آسیبی زد و این کار را تقریبا غیرممکن کرد.

بالا رفتن آمار زوال عقل

وقتی کراسبی در اتاق خواب خود در بوستون دچار هذیان ناشی از ویروس کرونا شد، پولونی در حال درمان افراد هذیان با ویروس کرونا در لومباردی ایتالیا که آمار در آنجا صفر بود بود. بسیاری از بیماران پولونی قبلاً دچار زوال عقل بودند و مانند بسیاری از پزشکان، وی علائم رایج عفونت‌های تنفسی مانند تب، سرفه و دشواری در تنفس را تحت نظر داشت. اما بعضی از بیماران او این علائم را اصلا نشان ندادند. پولونی گفته است که در عوض، آنها بیشتر خواب‌آلود بودند. دیگران بی‌قرار و آشفته شدند که همه جزو نشانه‌های هذیان است. این علائم آنقدر برجسته بود که پولونی استدلال کرد که هذیان‌گویی باید به معیارهای تشخیصی ویروس کرونا اضافه شود. اینوی نیز چنین استدلالی را مطرح کرده است و این مورد مطالعه‌ای است که ماه گذشته منتشر کرد و نشان می‌دهد 28 درصد از افراد مسن مبتلا به ویروس کرونا هنگام مراجعه به بخش اورژانس دچار هذیان می‌شوند.

افزایش تعداد بالای افرادی که دچار هذیان شدند، بلافاصله باعث نگرانی اینوی، پرایس و سایر محققان شد چون این بیماری همه‌گیر افزون بر افزایش موارد در نتیجه افزایش جمعیت، منجر به افزایش موارد زوال عقل در دهه‌های آینده خواهد شد.

ناتالی ترونسون (Natalie Tronson)، روانشناس مغز و اعصاب در دانشگاه میشیگان در آن آربور اینچنین سوال پرسیده است:

آیا افزایشی در ابتلای به زوال عقل در افرادی که در بزرگسالی یا میانسالی به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند، وجود دارد؟ طی دهه‌های بعدی با افزایش سن جمعیت چه اتفاقی خواهد افتاد؟

برای یافتن پاسخ، موسسات سراسر جهان مطالعات مختلفی راجع به تأثیرات شناختی طولانی‌مدت ویروس کرونا تأمین کرده‌اند که برخی از آنها به هذیان مربوط هستند. در حال حاضر در ایالات متحده پژوهشی در حال انجام است که افرادی را که به دلیل ویروس کرونا در بیمارستان تحت درمان قرار گرفته‌اند ردیابی می‌کند؛ بسیاری از آن‌ها در طول اقامت خود دچار هذیان‌گویی شده‌اند. این مطالعه عملکرد شناختی و روانی را در افراد شرکت‌کننده در یک آزمایش برای ارزیابی ایمنی و اثربخشی هیدروکسی کلروکوین برای درمان ویروس کرونا اندازه گیری خواهد کرد.

یک مطالعه بین‌المللی برای اندازه‌گیری شیوع هذیان در افراد مبتلا به ویروس کرونا در بخش مراقبت‌های ویژه و همچنین شناسایی عواملی که نتایج طولانی‌مدت را پیش‌بینی می‌کنند، برنامه‌ریزی شده است. یک مطالعه جداگانه در آلمان و انگلستان همچنین نتایج عصبی شناختی را در افراد مبتلا به ویروس کرونا بررسی می‌کند تا مشخص کند که چگونه هذیان‌گویی ماهانه بر عملکرد مغز می‌تواند تأثیر بگذارد. یک پروژه تحقیقاتی دیگر به سرپرستی تیمی از دانشگاه وندربیلت به دنبال جایگزینی آرامبخش‌های متداول مانند بنزودیازپین‌ها هستند که باعث افزایش هذیان می‌شوند. محققان در حال حاضر در حال آزمایش یک داروی آرامبخش به نام دکسمدتومیدین هستند تا ببینند آیا گزینه ایمن‌تری برای افراد مبتلا به ویروس کرونا بستری‌شده در بیمارستان‌ها است یا خیر.

اینوی و ترونسون امیدوارند که بودجه این مطالعات طولانی‌مدت منجر به علاقه علمی مداوم به ارتباط بین هذیان‌گویی و زوال عقل شود و بینشی در این جهت فراهم کند. ترونسون اینچنین بیان کرده است:

من فکر می‌کنم که نتایج هم در مورد اینکه چگونه بیماری بر خطر زوال عقل تأثیر می‌گذارد و اینکه سایر سبک‌های زندگی و عوامل محافظت‌کننده ژنتیکی می‌توانند بر روی خطر نیز تأثیر بگذارند، کمی ترسناک و آگاه‌بخش خواهند بود.  درست است که شاید سریع به این آموخته‌ها دست پیدا کنیم، اما هنوز هم سوالات و ابهام‌های زیادی در ارتباط بین زوال عقل و هذیان‌گویی ناشی از ویروس همه‌گیر کرونا وجود دارد.

نوشته آیا هذیان‌گویی ناشی از ویروس کرونا باعث زوال عقل می‌شود؟ اولین بار در اخبار فناوری و موبایل پدیدار شد.