باتری CMOS وظیفه حفظ ساعت سیستم و تنظیمات بایوس را هنگام قطع برق بر عهده دارد. این باتری معمولاً بین ۳ تا ۱۰ سال عمر می‌کند و خرابی آن می‌تواند باعث نمایش خطا هنگام روشن شدن کامپیوتر یا بازنشانی تنظیمات بایوس شود.

اگر کامپیوتر را پس از چند روز خاموش بودن روشن می‌کنید و با ساعت اشتباه، تنظیمات پاک‌شده بایوس یا پیام‌هایی مانند CMOS Checksum Error روبه‌رو می‌شوید، ممکن است مشکل از باتری کوچک مادربرد باشد. این قطعه که با نام‌های باتری CMOS، باتری مادربرد و باتری بایوس شناخته می‌شود، نقش مهمی در حفظ برخی تنظیمات سیستم دارد.

در ادامه با وظایف باتری CMOS، طول عمر آن، نشانه‌های خرابی و روش تعویض این قطعه آشنا می‌شویم.

باتری CMOS چیست و کجا قرار دارد؟

باتری CMOS معمولاً یک باتری لیتیومی سکه‌ای است که روی مادربرد کامپیوتر قرار می‌گیرد. این باتری انرژی موردنیاز برای حفظ ساعت سیستم و تنظیمات مشخصی از بایوس یا UEFI را هنگام قطع برق تأمین می‌کند.

CMOS مخفف عبارت Complementary Metal-Oxide-Semiconductor است. این اصطلاح به فناوری‌ای اشاره دارد که در گذشته برای ساخت حافظه نگهدارنده تنظیمات سیستم به کار می‌رفت. امروزه نیز اصطلاح باتری CMOS به‌طور رایج برای باتری پشتیبان ساعت و تنظیمات مادربرد استفاده می‌شود.

رایج‌ترین مدل این باتری، CR2032 است؛ یک باتری سکه‌ای ۳ ولتی با قطر ۲۰ میلی‌متر و ضخامت ۳٫۲ میلی‌متر. البته برخی دستگاه‌ها از مدل‌هایی مانند CR2025 یا CR2016 استفاده می‌کنند. بنابراین، پیش از خرید باتری جدید باید مدل باتری فعلی یا مشخصات درج‌شده در دفترچه دستگاه را بررسی کنید.

باتری CMOS چه وظایفی دارد؟

مهم‌ترین وظیفه باتری CMOS، حفظ اطلاعاتی است که نباید با قطع کامل برق از بین بروند. این اطلاعات معمولاً شامل موارد زیر می‌شوند:

• تاریخ و ساعت سیستم: کمک می‌کند ساعت کامپیوتر پس از قطع برق نیز درست باقی بماند.
• تنظیمات بایوس یا UEFI: برخی تنظیمات سخت‌افزاری و پیکربندی‌های سیستم را حفظ می‌کند.
• ترتیب بوت: تنظیمات مربوط به ترتیب بررسی دستگاه‌ها برای راه‌اندازی سیستم ممکن است پس از تخلیه باتری به حالت پیش‌فرض برگردد.

باتری CMOS وظیفه تأمین برق اصلی کامپیوتر را ندارد و خرابی آن به معنای از کار افتادن پردازنده، حافظه رم یا هارد دیسک نیست. مشکل اصلی این است که مادربرد ممکن است پس از قطع برق، بعضی اطلاعات و تنظیمات خود را از دست بدهد.

باتری CMOS چقدر عمر می‌کند؟

عمر باتری CMOS به نوع باتری، شرایط نگهداری، دمای محیط و میزان استفاده از دستگاه بستگی دارد. به‌طور معمول، این باتری بین ۳ تا ۱۰ سال کار می‌کند و حدود پنج سال را می‌توان عمر متداول آن در نظر گرفت.

چند عامل می‌توانند بر طول عمر باتری تأثیر بگذارند:

• مدت زمان قطع برق: دستگاهی که برای مدت طولانی از برق جدا می‌ماند، ممکن است باتری خود را سریع‌تر مصرف کند.
• دمای محیط: گرمای زیاد می‌تواند عمر باتری را کاهش دهد.
• کیفیت باتری: تفاوت در کیفیت ساخت و شرایط نگهداری بر عملکرد و طول عمر آن تأثیر می‌گذارد.
• وضعیت دستگاه: طراحی مدار مادربرد و میزان مصرف انرژی در حالت آماده‌به‌کار نیز می‌توانند مؤثر باشند.

در کامپیوترهای دسکتاپی که دائماً به برق متصل هستند، ممکن است باتری دیرتر تخلیه شود؛ اما این موضوع به طراحی مادربرد و شرایط استفاده بستگی دارد. به همین دلیل، نیازی نیست باتری را صرفاً بر اساس یک برنامه زمانی ثابت تعویض کنید. بهتر است علائم خرابی را بررسی کنید و در صورت نیاز سراغ تعویض آن بروید.

علائم خرابی باتری CMOS چیست؟

خالی شدن باتری CMOS معمولاً با چند نشانه مشخص همراه است. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• به‌هم‌خوردن ساعت و تاریخ: ساعت سیستم پس از خاموش شدن یا قطع برق به زمان اشتباهی برمی‌گردد.
• بازنشانی تنظیمات بایوس: تنظیماتی که قبلاً تغییر داده‌اید، به حالت پیش‌فرض بازمی‌گردند.
• نمایش پیام خطا هنگام روشن شدن: پیام‌هایی مانند CMOS Checksum Error، CMOS Battery Failure یا CMOS Date/Time Not Set ممکن است ظاهر شوند.
• توقف در صفحه بایوس: کامپیوتر ممکن است برای تنظیم دوباره تاریخ و ساعت یا تأیید تنظیمات، از شما بخواهد کلیدی مانند F1، F2 یا Del را فشار دهید.
• مشکل در راه‌اندازی سیستم: اگر تنظیمات مهمی مانند ترتیب بوت بازنشانی شوند، ممکن است کامپیوتر نتواند مانند قبل سیستم‌عامل را اجرا کند.

البته این علائم همیشه به معنای خرابی باتری نیستند. برای مثال، به‌هم‌خوردن ساعت می‌تواند از تنظیمات ویندوز یا مشکلات همگام‌سازی زمان نیز ناشی شود. اگر خطاها عمدتاً پس از قطع کامل برق ظاهر می‌شوند و تنظیمات بایوس هم پاک می‌شوند، احتمال خرابی باتری بیشتر است.

اگر باتری CMOS تمام شود، کامپیوتر روشن می‌شود؟

در بیشتر موارد، بله. تمام شدن باتری CMOS معمولاً مانع روشن شدن کامپیوتر نمی‌شود؛ اما ممکن است سیستم هنگام راه‌اندازی خطا نمایش دهد، تاریخ و ساعت را فراموش کند یا به تنظیمات پیش‌فرض بایوس برگردد.

اگر بازنشانی تنظیمات باعث تغییر ترتیب بوت یا برخی پیکربندی‌های سخت‌افزاری شود، راه‌اندازی ویندوز نیز ممکن است با مشکل روبه‌رو شود. بااین‌حال، خالی شدن باتری CMOS به‌خودی‌خود به معنای پاک شدن فایل‌های شخصی یا اطلاعات هارد دیسک نیست.

چگونه خرابی باتری CMOS را تشخیص دهیم؟

یکی از ساده‌ترین راه‌ها، بررسی الگوی بروز مشکل است. اگر ساعت و تاریخ پس از قطع برق به‌هم می‌ریزد و تنظیمات بایوس نیز بازنشانی می‌شوند، تعویض باتری می‌تواند راه‌حل مناسبی باشد.

روش دیگر، اندازه‌گیری ولتاژ باتری با مولتی‌متر است. یک باتری CR2032 سالم معمولاً ولتاژی نزدیک به ۳ ولت دارد. بااین‌حال، اندازه‌گیری ولتاژ به‌تنهایی همیشه سلامت باتری را مشخص نمی‌کند؛ ممکن است باتری در حالت بدون بار ولتاژ مناسبی نشان دهد، اما هنگام استفاده عملکرد مطلوبی نداشته باشد.

اگر علائم خرابی ادامه دارند، استفاده از باتری نو و هم‌مدل راهی ساده برای بررسی این احتمال است. در صورت برطرف نشدن مشکل، باید تنظیمات بایوس و سایر عوامل احتمالی نیز بررسی شوند.

آموزش تعویض باتری CMOS کامپیوتر

تعویض باتری CMOS در بسیاری از کامپیوترهای دسکتاپ ساده است؛ اما پیش از شروع باید چند نکته ایمنی را رعایت کنید. بازنشانی تنظیمات بایوس ممکن است روی پیکربندی سیستم تأثیر بگذارد. اگر از BitLocker یا رمزگذاری دستگاه استفاده می‌کنید، کلید بازیابی را پیش از تعویض در دسترس داشته باشید.

مراحل تعویض باتری در کامپیوتر دسکتاپ به این ترتیب است:

۱. کامپیوتر را خاموش کنید و کابل برق را از پریز جدا کنید.

۲. در صورت امکان، کلید پاور را چند ثانیه نگه دارید تا برق باقی‌مانده در مدارها تخلیه شود.

۳. در کیس را باز کنید و برای کاهش خطر الکتریسیته ساکن، پیش از لمس قطعات به بخش فلزی کیس دست بزنید یا از مچ‌بند ضدالکتریسیته ساکن استفاده کنید.

۴. باتری سکه‌ای را روی مادربرد پیدا کنید. این باتری معمولاً در یک نگهدارنده فلزی قرار دارد و ممکن است زیر کارت گرافیک یا قطعات دیگر پنهان شده باشد.

۵. مدل باتری را بخوانید و با آزاد کردن گیره نگهدارنده، آن را به‌آرامی بیرون بیاورید.

۶. باتری نو و هم‌مدل را با رعایت جهت قطب‌ها در جایگاه قرار دهید و مطمئن شوید کاملاً ثابت شده است.

۷. کیس را ببندید، کامپیوتر را روشن کنید و در صورت نیاز با فشردن کلید Del یا F2 وارد بایوس شوید.

۸. تاریخ و ساعت را تنظیم کنید، تنظیمات ضروری قبلی را بازگردانید و تغییرات را ذخیره کنید.

در بعضی لپ‌تاپ‌ها، باتری CMOS با سیم و سوکت کوچک به مادربرد متصل است و دسترسی به آن به باز کردن پنل پشتی نیاز دارد. در برخی مدل‌ها نیز باتری به مادربرد لحیم شده است. اگر باتری به‌راحتی قابل دسترسی نیست، دستگاه گارانتی دارد یا تجربه کافی برای باز کردن آن ندارید، بهتر است تعویض را به تعمیرکار بسپارید.

هنگام خرید باتری CMOS به چه نکاتی توجه کنیم؟

مهم‌ترین نکته، انتخاب مدل درست باتری است. برای مثال، CR2025 از CR2032 نازک‌تر است و ظرفیت کمتری دارد؛ بنابراین ممکن است به‌درستی در جایگاه مخصوص CR2032 ثابت نشود.

هنگام خرید به نکات زیر توجه کنید:

• مدل باتری قبلی را دقیقاً بررسی کنید.
• از باتری نو و دارای کیفیت مناسب استفاده کنید.
• قطب مثبت و منفی را هنگام نصب درست قرار دهید.
• باتری‌های سکه‌ای را دور از دسترس کودکان نگه دارید؛ بلعیدن آن‌ها می‌تواند خطرناک باشد.
• باتری فرسوده را مطابق مقررات محلی بازیافت یا دفع کنید.

جمع‌بندی

باتری CMOS قطعه‌ای کوچک و کم‌هزینه است که ساعت سیستم و برخی تنظیمات بایوس را هنگام قطع برق حفظ می‌کند. این باتری معمولاً بین ۳ تا ۱۰ سال عمر دارد و خرابی آن بیشتر با به‌هم‌خوردن تاریخ و ساعت، بازنشانی تنظیمات بایوس و نمایش پیام‌های خطا مشخص می‌شود.

اگر این نشانه‌ها را مشاهده کردید، ابتدا مدل باتری را بررسی کنید و در صورت نیاز آن را با نمونه‌ای نو و هم‌مدل جایگزین کنید. پیش از تعویض نیز از تنظیمات مهم بایوس عکس بگیرید و در صورت استفاده از BitLocker، کلید بازیابی را آماده داشته باشید.

نوشته باتری CMOS چیست و چقدر عمر می‌کند؟ راهنمای تشخیص خرابی و تعویض باتری مادربرد اولین بار در آی‌ تی‌ رسان منتشر شد.