تحول تاریخی در علم پزشکی؛ موفقیت نخستین جراحی مغز جهان با دستیار هوش مصنوعی هم‌زمان
مرزهای دانش پزشکی بار دیگر جابه‌جا شد. جراحان بریتانیایی برای نخستین‌بار در تاریخ، موفق شدند با بهره‌گیری از یک سیستم هوش مصنوعی پویا و هم‌زمان (Real-time)، تومور مغزی یک بیمار را با موفقیت خارج کرده و بینایی او را از نابودی حتمی نجات دهند. این دستاورد بی‌نظیر، آغازگر عصری نو در افزایش ضریب ایمنی جراحی‌های فوق‌حساس اعصاب به شمار می‌رود.
چالش تومور غده هیپوفیز؛ وقتی بینایی بیمار در تاریکی فرو رفت
بیمار این جراحی پیشگامانه، مردی ۴۸ ساله به نام «ریس هیبرت» اهل بدفوردشر انگلستان بود. تومور او که در سال ۱۴۰۳ تشخیص داده شد، بر روی غده هیپوفیز – ساختاری به اندازه یک تیله در قاعده مغز – رشد کرده بود. حساسیت فوق‌العاده این ناحیه به دلیل هم‌جواری با عصب‌های بینایی و رگ‌های حیاتی نظیر سرخرگ کاروتید، هرگونه مداخله پزشکی را به راه رفتن روی لبه تیغ شبیه می‌کرد.
فشار ناشی از این تومور غیرسرطانی، بخش عمده‌ای از دید محیطی هیبرت را از بین برده بود؛ به‌طوری‌که وی برای ساده‌ترین کارهای روزمره مانند راه رفتن به همراه نیاز داشت. در متدهای سنتی، کوچک‌ترین انحراف ابزار جراحی می‌توانست به قیمت نابینایی دائمی یا سکته مغزی بیمار تمام شود.
مغز متفکر دیجیتال در اتاق عمل؛ سازوکار دستیار هوشمند زنده
در این عمل جراحی پیچیده، کادر پزشکی از یک سامانه نوین هوش مصنوعی استفاده کردند که توسط دانشمندان مؤسسه هاکس در کالج دانشگاهی لندن (UCL) توسعه یافته است. برخلاف روش‌های مرسوم که جراح پیش از آغاز کار تنها به بررسی تصاویر ثابت اسکن‌های قبلی متکی است، این سیستم هوشمند جریان ویدیویی زنده درون مغز را در لحظه تحلیل می‌کند.
«سوفیا بانو»، دانشیار رباتیک و سرپرست فنی این پروژه، توضیح می‌دهد که الگوریتم‌های این فناوری با تماشای صدها ساعت ویدیوی جراحی واقعی آموزش دیده‌اند؛ تجربیاتی گران‌بها که معادل سال‌ها کار بالینی یک جراح متخصص است. این سیستم با شناسایی دقیق بافت‌ها، ابزارها و رگ‌های خونی در زمان واقعی، مانند یک ناظر خستگی‌ناپذیر جراح را در مسیریابی ایمن هدایت می‌کند.
بازگشت بینایی ۳۶۰ درجه و آینده جراحی‌های رباتیک
نتیجه این هم‌پیمانی انسان و هوش مصنوعی شگفت‌انگیز بود. ریس هیبرت بلافاصله پس از به هوش آمدن، از بهبود فوری بینایی خود خبر داد و آن را به یک «دید پانورامای ۳۶۰ درجه و واضح» تشبیه کرد. وی تنها یک هفته پس از عمل توانست بدون عینک و عصا، به‌طور مستقل قدم بزند.
با وجود این موفقیت خیره‌کننده، تیم مهندسی تأکید دارد که این فناوری هرگز جایگزین جراح نخواهد شد؛ بلکه به عنوان یک لایه حفاظتی هوشمند، خطاهای انسانی را در هدایت ابزارها به حداقل می‌رساند. این سامانه که پیش از این تنها کاربردی آموزشی و پژوهشی داشت، با موفقیت در این عمل، مهر تأیید بالینی را برای ورود به بیمارستان‌های جهان دریافت کرد.