عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی و رئیس پیشین سازمان صداوسیما با انتقاد از رویکردهای محدودکننده در حوزه اینترنت، مسدودسازی کامل شبکه‌های ارتباطی و مقابله با فناوری‌های ماهواره‌ای را غیرممکن دانست و خواستار بازنگری در سیاست‌های حکمرانی فضای مجازی شد.

محمد سرافراز در گفت‌وگو با خبرآنلاین، با اشاره به دشواری اجرای حکمرانی کامل حتی در مرزهای جغرافیایی کشور، این پرسش را مطرح کرد که چگونه می‌توان انتظار داشت کنترل کامل اینترنت امکان‌پذیر باشد. او با اشاره به نمونه‌هایی مانند قاچاق سوخت، ورود غیرمجاز مهاجران و قاچاق کالا و مواد مخدر، معتقد است وقتی کنترل کامل مرزهای زمینی، دریایی و هوایی امکان‌پذیر نیست، اعمال حاکمیت مطلق بر یک شبکه جهانی نیز عملاً شدنی نخواهد بود.

به گفته سرافراز، سیاست‌های محدودکننده اینترنت تاکنون نه رضایت عمومی را به همراه داشته و نه به ایجاد حکمرانی مؤثر منجر شده است. او همچنین اختصاص دسترسی ویژه به برخی افراد و گروه‌ها در دوره‌های قطع یا محدودیت اینترنت را تبعیض‌آمیز دانست و گفت چنین رویکردی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری بازار سیاه و فساد شود.

سرافراز: سیاست‌های سلبی به نتیجه نمی‌رسند

رئیس پیشین سازمان صداوسیما در ادامه با انتقاد از عملکرد برخی مسئولان، ناکارآمدی در حکمرانی را عاملی برای تکرار سیاست‌های گذشته دانست. به اعتقاد او، زمانی که مدیران توانایی اجرای برنامه‌های ایجابی و توسعه‌ای را نداشته باشند، معمولاً به راهکارهای سلبی مانند محدودیت و ممنوعیت روی می‌آورند؛ رویکردی که از نگاه او در نهایت هزینه‌های اجتماعی ایجاد می‌کند.

سرافراز تأکید کرد که حکمرانی اینترنت به معنای قرار گرفتن تمام داده‌ها و ارتباطات در اختیار یک مرکز، حتی در سطح جهانی نیز عملی نیست. او با اشاره به روند توسعه فناوری‌های ماهواره‌ای گفت در آینده امکان دریافت مستقیم اینترنت ماهواره‌ای از طریق تلفن همراه افزایش خواهد یافت.

وی در همین زمینه اظهار کرد که همان‌طور که امکان حذف کامل شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای وجود نداشته، نمی‌توان انتظار داشت با توسعه فناوری‌های جدید، اینترنت ماهواره‌ای نیز به‌طور کامل از دسترس خارج شود.

توسعه فناوری، محدودیت اینترنت را به چالش می‌کشد

سرافراز با اشاره به سرعت بالای پیشرفت فناوری‌های ارتباطی و هوش مصنوعی گفت کشورها در سال‌های آینده بدون استفاده از این فناوری‌ها و شبکه‌های ارتباطی پیشرفته، امکان حضور مؤثر در جامعه جهانی را نخواهند داشت.

او معتقد است صرفاً ایجاد محدودیت، ممنوعیت و مجازات، بدون آنکه هم‌زمان راهکارهای توسعه‌ای و جایگزین‌های مناسب ارائه شود، نتیجه مطلوبی به دنبال نخواهد داشت. به گفته وی، چنین رویکردی می‌تواند روند پیشرفت جامعه را کند کرده و نارضایتی عمومی را افزایش دهد.

عضو شورای عالی فضای مجازی همچنین سیاست قطع سراسری اینترنت و فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی را موفق ارزیابی نکرد و گفت این سیاست‌ها علاوه بر ایجاد مشکلات اجتماعی، پیامدهای امنیتی نیز داشته‌اند و باعث شده‌اند بخش بزرگی از کاربران برای دسترسی به خدمات آنلاین به ابزارهای دور زدن فیلترینگ روی بیاورند.

پیشنهاد ایجاد خدمات دیجیتال باکیفیت به‌جای اجبار

سرافراز راهکار پیشنهادی خود را ایجاد سرویس‌های داخلی باکیفیت و قابل رقابت در حوزه‌های مختلف عنوان کرد. به گفته او، برای پاسخ‌گویی به نیازهای مردم باید خدمات مناسب در زمینه‌هایی مانند آموزش، اقتصاد، سلامت، سرگرمی، اطلاع‌رسانی، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها توسعه پیدا کند.

وی تأکید کرد که این خدمات زمانی می‌توانند مورد استقبال قرار بگیرند که کاربران با اختیار و رضایت از آن‌ها استفاده کنند، نه اینکه صرفاً از طریق محدودیت دسترسی به سرویس‌های خارجی به سمت گزینه‌های داخلی سوق داده شوند.

او همچنین استفاده از فناوری‌های نوین و ابزارهای هوشمند برای نظارت بر فعالیت شبکه‌های اجتماعی خارجی را یکی از راهکارهای قابل بررسی دانست؛ رویکردی که به جای اتکا به مسدودسازی کامل، بر مدیریت و نظارت هوشمندانه‌تر فضای مجازی تمرکز دارد.

ضرورت بازتعریف مفهوم حکمرانی

رئیس پیشین صداوسیما در بخش دیگری از سخنان خود گفت مفهوم حاکمیت بر مرزهای جغرافیایی، مرزهای فرهنگی و فناوری‌های جهانی در حال تغییر است و سیاست‌گذاری نیز باید متناسب با این تحولات بازتعریف شود.

از دیدگاه سرافراز، ادامه رویکردهای فعلی بدون بازنگری در نظام حکمرانی می‌تواند به افزایش بی‌نظمی و نارضایتی منجر شود. او افزایش اعتماد و رضایت مردم را یکی از عوامل مؤثر بر اجرای بهتر سیاست‌های حاکمیتی دانست و تأکید کرد که این موضوع نه‌تنها درباره اینترنت، بلکه در سایر حوزه‌های حکمرانی نیز اهمیت دارد.

نوشته محمد سرافراز: اینترنت ماهواره‌ای را نمی‌توان از بین برد؛ حکمرانی اینترنت نیازمند بازنگری است اولین بار در آی‌ تی‌ رسان منتشر شد.