مخابرات ماهواره کوثر فعال شد اما تصاویر هنوز به ایستگاه زمینی نرسیدهاند
صنعت فضایی ایران در آستانه تحولی دوگانه قرار دارد؛ از یکسو نخستین قرارداد پیشفروش خدمات فضایی کشور به مرحله عملیاتی رسیده و تجهیزات مخابراتی ماهوارهای به بازار عرضه شدهاند، و از سوی دیگر، مأموریت تصویربرداری ماهواره کوثر ۱.۵ با وجود سلامت فنی کامل ماهواره، همچنان در بنبست گیرندههای زمینی گرفتار مانده است. همزمان، سازنده این ماهواره از آغاز ساخت دو پرنده فضایی جدید و برنامه پرتاب همزمان آنها برای توسعه منظومه ماهوارهای «دونما» خبر داده است.
موفقیت در مخابرات، ناکامی در تصویربرداری
ماهواره کوثر ۱.۵ که دیماه سال گذشته در کنار ماهوارههای پایا و ظفر ۲ به مدار زمین ارسال شد، سومین دستاورد فضایی یک شرکت دانشبنیان ایرانی پس از ماهوارههای کوثر و هدهد به شمار میرود. این پرنده فضایی با دو مأموریت محوری طراحی شده بود: سنجش از دور با کاربردهای کشاورزی و برقراری ارتباط مخابراتی اینترنت اشیا (IoT).
حسین شهرابی، طراح و سازنده ماهوارههای کوثر و هدهد، در گفتوگو با خبرگزاری فارس تأیید کرد که بخش مخابراتی پروژه مطابق برنامه پیش رفته و هماکنون فروش مودمهای ماهوارهای به متقاضیان صنعتی و سازمانی آغاز شده است. با این حال، در بخش تصویربرداری وضعیت کاملاً متفاوت است و هنوز هیچ تصویری از دوربین ماهواره در ایستگاههای زمینی ثبت نشده است.
معمای فنی؛ ماهواره سالم است اما تصویر نمیرسد
بررسیهای فنی نشان میدهد که تمامی مراحل پیشنیاز دریافت تصویر – از جمله جهتگیری دقیق دوربین به سمت زمین و فعالسازی سامانه کنترل وضعیت – با موفقیت انجام شدهاند. به گفته شهرابی، پایشهای مداوم هیچگونه نقص فنی در خود ماهواره آشکار نکردهاند و به همین دلیل، تیم مهندسی تمرکز خود را بر عیبیابی و بهینهسازی زنجیره ارتباطی ایستگاههای زمینی معطوف کرده است. وی ابراز امیدواری کرد که با اعمال اصلاحات لازم در زیرساخت زمینی، مشکل دریافت تصاویر در آینده نزدیک برطرف شود.
فشار مضاعف اقتصادی و حقوقی بر نخستین قرارداد فضایی خصوصی
خدمات ماهواره کوثر در چارچوب «قانون جهش تولید دانشبنیان» به سازمان فضایی ایران پیشفروش شده است؛ قراردادی که از آن بهعنوان نقطه عطف ورود بخش خصوصی به صنعت فضایی کشور یاد میشود. اما اجرای عملی این مدل قراردادی نوپا، چالشهای پیشبینینشدهای را برای شرکت سازنده به همراه داشته است.
نخستین مشکل، انتقال کامل ریسک فناوری به دوش بخش خصوصی است؛ در حالی که قانون صراحتاً دولت را مکلف به حمایت از سرمایهگذاری شرکتهای فعال در حوزه منظومههای ماهوارهای کرده است. دومین چالش، افزایش تقریباً ششبرابری نرخ ارز از زمان امضای قرارداد تا پرتاب ماهوارهها بوده که تمامی محاسبات مالی اولیه پروژه را بر هم زده و روالهای اداری سنتی نیز پاسخگوی این بحران نیستند. شهرابی از معاونت علمی ریاستجمهوری و سازمان فضایی خواسته است تا با ارائه راهکارهای حمایتی، مسیر ورود سایر سرمایهگذاران خصوصی به این صنعت راهبردی را هموار سازند.
تجهیزات زمینی نوین؛ از گیرنده چمدانی تا مودم جیبی
در بخش مخابراتی، پروژه کوثر ۱.۵ از مرحله آزمایشی عبور کرده و وارد فاز تکثیر تجهیزات زمینی شده است. لینک مخابراتی اختصاصی این ماهواره که «هدهد» نامگذاری شده، با دو نوع گیرنده عرضه میشود: مدل چمدانی برای کاربردهای سازمانی و مدل جیبی با ابعادی کوچکتر از کف دست که امکان برقراری ارتباط دوطرفه با ماهواره را در شرایط میدانی فراهم میکند.
افقهای پیشرو؛ کوثر ۱.۶ و ۱.۷ و رؤیای منظومه دونما
با وجود چالشهای موجود، تیم سازنده عقبنشینی نکرده و هماکنون طراحی و ساخت دو ماهواره جدید با نامهای کوثر ۱.۶ و کوثر ۱.۷ را در دستور کار قرار داده است. برنامهریزی برای پرتاب همزمان این دو ماهواره با هدف توسعه منظومه ماهوارهای «دونما» صورت گرفته و مأموریتهای کلیدی آنها شامل فناوری تغییر موقعیت مداری، انجام مانور در فضا و ارتقای محمولههای سنجش از دور و مخابراتی خواهد بود.
فراتر از جنبههای فنی، تیم توسعهدهنده در حال مذاکره با سرمایهگذاران و شرکای بینالمللی برای معرفی خدمات منظومه دونما در کشورهای عضو بریکس است. هدف نهایی، شکلدهی به زیستبوم اقتصادی پایدار در صنعت فضایی ایران و ایجاد بازاری رقابتی در سطح منطقهای و بینالمللی عنوان شده است.