برگزاری پیش رویداد مسابقه طراحی منظومه ماهواره ای

 
پیش رویداد مسابقه طراحی منظومه ماهواره ای، توسط «مرکز نوآوری فضایی کیهان» و با نظارت و حمایت «سازمان فضایی ایران» برگزار می‌شود.
این رویداد علمی فن‌آوری در سه محور «پایش و نظارت زمین»، «شبکه‌های مخابراتی، ارتباطاتی و اینترنت» و «شبکه ناوبری محلی فضاپایه» برگزار خواهدشد.
زمان : پنج شنبه ۱۱ مهرماه ۱۳۹۸ از ساعت  ۸لغایت ۱۵
مکان: سعادت آباد- میدان شهید تهرانی مقدم- بلوار سرو غربی- بلوار قیصر امین پور- خیابان ۱۳ غربی- ساختمان شهرداری - طبقه۴
جهت کسب اطلاعات بیشتر به وبسایت مسابقه منظومه   www.manzoumeh۲۰۱۹.ir مراجعه کنید.

ساخت سه ماهواره بومی ایران در سه ماه آینده کامل می‎شود

 
 معاون وزیر ارتباطات وفناوری اطلاعات و رییس سازمان فضایی ایران گفت: ساخت سه ماهواره بومی ایران در سه ماه آینده کامل و آماده پرتاب می‌شود.
 
مرتضی براری روز دوشنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در دانشگاه شهید چمران اهواز افزود:این ماهواره ها پس از طی کردن فرآیند پرتاب توسط مراجع مربوطه، تحویل وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح می شود و این وزارت خانه مراحل پرتاب و تزریق آن را در مدار انجام خواهد داد.
وی به برنامه های سازمان فضایی ایران در افق سال ۱۴۰۴ اشاره کرد و بیان کرد: در برنامه ۱۰ ساله اول از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۴ هدف ما دستیابی به چرخه کامل فناوری فضایی و کسب جایگاه اول علمی در منطقه بود که به این هدف رسیدیم و در برنامه ۱۰ ساله ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ حفظ این جایگاه علمی و تبدیل اقتدار ملی به اقتدار اقتصادی در عرصه فضا و تزریق ماهواره و قرار دادن آن در مدار و ارایه خدمات پایدار در مدارهای سنجشی در ۵۰۰ کیلومتری و ماهواره های مخابراتی در مدار ۳۶هزار کیلومتری است.
 
براری گفت: ماهواره مخابراتی ایران سال آینده راه اندازی می شود.
 
توسعه زیرساخت های فضایی بومی اولویت نخست سازمان فضایی ایران
رییس سازمان فضایی ایران ، توسعه زیرساخت های فضایی بومی را اولویت نخست سازمان فضایی ایران بیان کرد و افزود:پس از توسعه زیرساخت ها ، در تلاش هستیم تا ماهواره مخابراتی و سنجشی را در داخل طراحی و بسازیم و تا مرحله قرار گرفتن در مدار پیش برویم.
براری، بر ضرورت نهادینه کرن صنعت فضایی کشور تاکید کرد و گفت: توسعه صنعتی بخش فضایی باید شکل بگیرد تا شرکت های توانمند ساخت ماهواره و کل زنجیره فضایی نیز فعال شوند.
وی گفت: امروزه در دنیا ۷۶درصد صنعت فضایی در اختیار بخش خصوصی است ، بنابراین باید بسترسازی برای سرمایه گذاری بخش خصوصی در کشور را فراهم کرد.
معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ادامه داد: سازمان فضایی ایران به دنبال اخذ پروانه های فعالیت سرمایه گذاران برای ماهواره داری است به این روش که شرکت های خصوصی ماهواره های دنیا را بخرند و در داخل خدمات مورد نیاز به شهروندان ارایه کنند.
براری با اشاره به ضرورت توسعه خدمات فضایی و ماهواره ای به مردم اشاره کرد و افزود: امروزه فناوری فضایی در رفاه اجتماعی و توسعه کشور نقش محوری دارد از این رو توسعه استارت آپ‌ها برای ارایه این خدمات در اولویت کاری سازمان فضایی ایران است.
وی گفت: سازمان فضایی ایران همه داده هایی را که از ماهواره ها دریافت می کنیم به رایگان در اختیار کارآفرینان و کسب و کارهای جدید قرار می دهد.
به گزارش ایرنا معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و رییس سازمان فضایی ایران روز دوشنبه در نشست هم اندیشی با استادان و کارآفرینان حوزه ماهواره ای و فضایی دانشگاه شهید چمران راه های توسعه استارت آپ‌ها و رونق کسب و کارهای جدید در این حوزه را مورد بحث و بررسی قرار داد.

راه‌اندازی مجدد پروژه ماهواره‌ای «آیات»

 
ماهواره آیات، یکی از پروژه‌های کلان ملی است که در عتف (دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری) و با محوریت سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی تعریف و تصویب شد اما این پروژه به دلایل منابع بودجه به مرحله نهایی نرسید. رئیس سازمان فضایی ایران از رایزنی برای راه‌اندازی مجدد پروژه آیات خبر داد.
 
بر اساس آخرین گزارشی که سازمان ملل ارائه کرده است، ایران از لحاظ ریسک وقوع بلای طبیعی رتبه ۱۱ دنیا را دارد و در حوزه زلزله نیز در صدر این فهرست قرار گرفته است.
 
از طرف دیگر ۹۰ درصد بلایای طبیعی از فرآیندهای آسمانی است و ۱۰ درصد مابقی را بلای زمینی مانند زلزله، فرونشست زمین و آتشفشان تشکیل می‌دهند.
 
به دلیل همین مسائل، هشت سال قبل بحث ماهواره آیات مطرح شد و طراحی آن تا مرحله مفهومی نیز جلو رفت. اما بودجه‌ مناسبی برای پیشبرد این ماهواره در نظر گرفته نشد و به همین دلیل تولید آن متوقف شد.
 
مرتضی براری در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در این باره گفت: به دلیل زلزله‌خیز بودن ایران، خصوصا در چند سال اخیر، سال ۹۰ بحث طراحی ماهواره آیات تا مرحله طراحی مفهومی رفت و بعد از مدتی به دلیل مباحث بودجه‌ای متوقف شد.
 
رئیس سازمان فضایی ایران اضافه کرد: امروزه ماهواره‌ها بستری هستند برای پیش‌بینی، پیشگیری و مدیریت بلایا. در حوزه فضایی نیز یکی از کارگروه‌های مهم در سازمان ملل همین کارگروه مدیریت بلایاست. امروزه ماهواره می‌تواند برای مدیریت بخش بلایا کشورها کمک کند، تلاش ما بر این است که حتما از این ظرفیت استفاده کنیم.
 
براری افزود: یکی از پروژه‌های کلان ملی که در عتف دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری با محوریت سازمان پژوهش های علمی و صنعتی تعریف به تصویب رسید، ماهواره آیات بود که به دلایل منابع بودجه این پروژه شکل نگرفت. اما همچنان یکی از دغدغه‌های جدی ما در حوزه ماهواره‌ها به حساب می‌آید.
 
ارسال طرح برای سازمان گسترش
 
رئیس سازمان فضایی کشور با اشاره به این که این طرح مجددا به سازمان گسترش ارسال شده است، افزود: در راستای این طرح جلساتی برگزار شده است. تمام تلاش‌مان راه‌اندازی دوباره این پروژه است و حتما نتیجه این جلسات را اطلاع‌رسانی خواهیم کرد.
 
او درباره پیش‌بینی‌اش از  روند ساخت ساخت ماهواره آیات، گفت: ما اکنون چند پروژه را در این حوزه شروع کرده‌ایم و به دنبال این هستیم که آن ماهواره‌های سنجشی را در مدار تزریق کنیم. اولویت ما ماهواره سنجشی و تثبیت این فناوری است. این که به شکل پراکنده در همه حوزه‌ها به شکل هم‌زمان فعالیت کنیم که فعلا برای ما مقدور نیست.
 
براری افزود: زمانی که بتوانیم از ماهواره‌های سنجش از دور پاسخ بگیریم، قطعا با یک تغییر کوچک می‌توانیم کارمان را در حوزه ماهواره آیات آغاز کنیم. اولویت اول ما این است که ماهواره را در مدار تزریق کنیم، زمانی که مستقر شد می‌‎توانیم فازهای بعدی را آغاز کنیم.
 
او در پایان اشاره کرد: با توجه به کمبود منابع و بودجه، معمولا از غیر متمرکز و واگرا بودن پروژه‌ها پرهیز می‌کنیم اما اگر بخش خصوصی و حتی سازمان‌های مرتبط علاقه‌مند به همکاری در این پروژه ملی و مهم باشند با آن‌ها انواع همکاری را انجام خواهیم داد و این اعلام آمادگی در حوزه ما وجود دارد.   
 
ماهواره آیات چطور شکل گرفت؟
 
 
پس از عضویت ایران در باشگاه فضایی، ارسال ماهواره به فضا و فراهم شدن توان و فناوری ساخت ماهواره در کشور، طرحی برای ساخت یک ماهواره بومی با هدف پیش‌بینی زلزله مطرح شد. استارت این کار سال ۸۸ و با استناد به پروپوزال مشترک سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران و پژوهشگاه مهندسی زلزله‌شناسی، زده شد.
 
ماهواره آیات قرار بود بین ۵۰ تا ۷۰ کیلوگرم وزن داشته باشد و سیگنال‌هایی که قبل و بعد از وقوع زلزله از کره زمین متصاعد می‌شود را شناسایی کند.
 
این طرح کلان ملی پس از مدت کوتاهی در شورای عالی عتف با نام پروژه ماهواره‌ای زلزله‌شناسی آیات، به تصویب رسید و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از جمله حامیان آن اعلام شدند.
 
سه سال پس از تصویب این طرح، سازمان پژوهش‌های صنعتی ایران و پژوهشگاه زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله اقدام به طراحی مفهومی این ماهواره زلزله‌شناسی کردند. یک سال بعد فاز طراحی مفهومی ماهواره زلزله‌شناسی آیات به پایان رسید و مدتی نگذشت که رئیس پژوهشکده مخابرات و فناوری ماهواره سازمان پژوهش‌ها در یک نشست خبری اعلام کرد این ماهواره که با بودجه هشت میلیارد ریالی در حال تهیه است و سال ۹۵ در مدار زمین قرار خواهد گرفت.
 
به گفته محمدحسن انتظاری معاون وقت سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران، طرح مفهومی این ماهواره به دلیل تامین نشدن اعتبارات که قرار بود از سوی ستاد هوافضا و بنیاد ملی نخبگان تامین شود، در مرحله طراحی مفهومی باقی ماند و تولید آن متوقف شد.
 
 
 
 

اسامی ۷ دانشمند ایرانی عناوین هفته جهانی فضا شد

 
اسامی ۷ دانشمند برجسته ایرانی که اسامی آنها روی عوارض سطحی ماه نامگذاری شده است، به عنوان عناوین روزهای هفته جهانی فضا انتخاب شد.
 
سعید قربانی، دبیر هفته جهانی فضا برنامه های مدنظر سازمان فضایی ایران برای برگزاری هفته جهانی فضا را تشریح کرد.
 
وی با تاکید بر اینکه ایران جزو معدود کشورهایی است که در تمام سال ها، برنامه های هفته جهانی فضا را برگزار کرده است، اظهار داشت: طبق روال هر سال، ستاد هماهنگی هفته جهانی فضا با هدف برنامه ریزی برای برگزاری هدفمند این رویداد در سازمان فضایی ایران تشکیل شده است.
 
قربانی با بیان اینکه هفته جهانی فضا از ۱۲ تا ۱۸ مهرماه ( ۴ تا ۱۰ اکتبر) برگزار می شود، ادامه داد: در این راستا با توجه به تجربیات گذشته در برگزاری این رویداد، جلسات هماهنگی با نمایندگان سازمانهای مرتبط با مقوله فضایی، دانشگاهها و شرکتهای خصوصی که اشتراکاتی در امور فضایی دارند، برگزار شده تا با استفاده حداکثری از توان درون و برون سازمانی و نیز بخش خصوصی، بتوانیم برنامه های این هفته را به بهترین شکل برپا کنیم.
 
دبیر هفته جهانی فضا با اشاره به برنامه ریزی های انجام شده برای این رویداد گفت: شعار هفته جهانی فضا امسال از سوی کمیته جهانی فضا «ماه؛ دروازه ای به سوی ستارگان» در نظر گرفته شده و از این حیث سازمان فضایی ایران این شعار را سرلوحه و محور برنامه‌ریزی های خود قرار داده است.
 
وی اضافه کرد: محوریت برنامه های این هفته با هدف ارتقا سطح آگاهی عمومی از فواید خدمات فضاپایه، رونق اقتصادی به واسطه خدمات فضاپایه، جلب نظر و تشویق کودکان به فراگیری علوم فضا و نیز همکاری بین المللی در برنامه فضایی کشورها در نظر گرفته شده که سازمان فضایی نیز ذیل این محورها، برنامه های این هفته را تنظیم کرده است.
 
قربانی گفت: بر این اساس اسامی ۷ دانشمند برجسته ایرانی که اسامی آنها روی عوارض سطحی کره ماه نامگذاری و ثبت جهانی شده است، عناوین روزهای این هفته را تشکیل می دهند. این اقدام در جهت معرفی بیشتر این دانشمندان و پرداختن به فعالیت ها و دستاوردهای ارزشمند آنان و تشریح نقش پررنگ دانشمندان ایرانی در توسعه علوم نجوم برای مردم، صورت گرفته است.
 
دبیر هفته جهانی فضا ادامه داد: این اسامی شامل ابن کثیر فرغانی، عبدالرحمان صوفی، ابوالوفای بوزجانی، ابوریحان بیرونی، ابوعلی سینا، حکیم عمر خیام نیشابوری و خواجه نصیرالدین طوسی می شود. در همین حال برای هر یک از روزهای هفته جهانی فضا نیز شعاری در نظر گرفته شده که البته وابستگی معنایی به اسامی این دانشمند ندارد.
 
این اسامی در جدول زیر آمده است:
 
 
قربانی ادامه داد: جلسات کمیته برگزاری هفته جهانی فضا در حال برگزاری است و برنامه زمان بندی مشخصی برای هر یک از برنامه ها تخصیص داده شده که به صورت سراسری و کشوری برپا خواهد شد تا بر اشتراکات در جغرافیای ملی در این رویداد تاکید شود. برپایی این برنامه ها در سطوح مختلف سازمانی، دانشگاهی، دانش آموزی و کسب و کار دیده شده است.
 
وی با بیان اینکه هفته جهانی فضا ظرفیت مناسبی برای ترویج و آموزش فناوری فضایی به جامعه است و تقویم برنامه‌های این رویداد به زودی اطلاع رسانی می شود، افزود: امسال موضوع توجه به بانوان متخصص حوزه فضا نیز در دستور کار قرار دارد. از این جهت بانوان حوزه فضا که موفقیتهایی در ساخت ماهواره و توسعه فناوری فضایی داشتند، به عنوان سخنرانان کلیدی این رویداد در نظر گرفته شده‌اند.

سرویس‌های نظامی، گرانترین سرویس‌های ماهواره‌ای دنیا

سرپرست اداره طراحی و مهندسی شبکه های ماهواره ای سازمان فضایی گفت: گرانترین سرویس‌های ماهواره‌ای مربوط به سرویس‌های نظامی و ارزانترین سرویس‌ها مربوط به سرویس پهنای باند است.
 
 
 میثم سعادت سرپرست اداره طراحی و مهندسی شبکه های ماهواره ای سازمان فضایی در همایش ماهواره مخابراتی، نقش و توسعه آن که صبح امروز در وزارت ارتباطات برگزار شد، گفت: سرویس های ماهواره ای دسته بندی مختلفی دارند که بر اساس دسته بندی تجاری ظرفیت های متفاوتی را ارائه می کنند.
وی افزود: گرانترین سرویس های ماهواره ای مربوط به سرویس های نظامی است و ارزانترین سرویس ها مربوط به سرویس پهنای باند است.
سعادت اضافه کرد: بازار ایران، بر اساس پژوهش سال ۹۳ ، تغییراتی نسبت به پیش بینی ها وجود داشته که عامل اقتصادی موجب افت در پهنای باند مصرفی کشور شد.
وی ادامه داد: همچنین افراد به دلیل گران شدن پهنای باند به دنبال تکنولوژی های جدیدی رفتند تا بتوانند سرویس با کیفیت تری بگیرند.
سعادت تصریح کرد: در پیش بینی بازار گفته شده که در سال ۲۰۲۵ به پهنای باند ۵ گیگا بیت در ثانیه دست پیدا می کنیم.

آمادگی همکاری دانشکده پست و مخابرات برای توسعه ماهواره ها

رئیس دانشکده پست و مخابرات گفت: این دانشگاه آمادگی کمک در همه زمینه‌های آموزشی توسعه ماهواره ها را به سازمان فضایی دارد.
 
 
 صادق عباسی شاهکوه رئیس دانشکده پست و مخابرات در همایش «ماهواره مخابراتی، نقش و توسعه آن» که صبح امروز در وزارت ارتباطات برگزار شد، گفت: سازمان فضایی به دنبال ورود بخش خصوصی است که البته این کار با سه سال تاخیر انجام شد امابا رویکرد حمایتی می توان مشکلات و عقب ماندگی ها را جبران کرد.
وی افزود: در زمینه اپراتوری ماهواره، بستر و ظرفیت مناسبی در کشور وجود دارد و به تدریج با اجاره ماهواره و استفاده از ماهواره های موجود می توان کار را ادامه داد و پس از آن ماهواره های شرکت ها می توانند در مدار قرار بگیرند.
عباسی گفت: اگر ما وارد این عرصه شویم هم برای غرور ملی و امنیت و استراتژی کشور مفید است و هم صرفه اقتصادی دارد و نباید فراموش کرد که با ورود اینترنت اشیا و ۵ جی، ماهواره ها نقش پررنگی ایفا می کنند.
وی اضافه کرد: زمانی که در شرکت زیر ساخت مشغول خدمت بودیم، در ایام نوروز مشکلات زیادی داشتیم و در یک استان در نیم روز به طور کامل قطع ارتباط شبکه زیر ساخت داشتیم و حتی ما دسترسی به مدیر کل استان هم نداشتیم به همین دلیل ارتباط ماهواره ای برای ایجاد یک ارتباط حداقلی نیاز است.
وی ادامه داد: در بخش خصوصی، استارتاپ های مناسبی می تواند شکل بگیرد که سازمان فضایی این موضوع را در دستور کار قرار داده است.
عباسی گفت: همچنین این دانشگاه آمادگی کمک در همه زمینه های آموزشی دارد و می تواند به سازمان فضایی در توسعه ماهواره ها کمک کند.

اولین ماهواره مجهز به هوش مصنوعی به زودی برای رصد زمین به فضا ارسال می شود

 
آژانس فضایی اروپا (ESA) قصد دارد اولین ماهواره رصد زمین با استفاده از هوش مصنوعی را طی ماه‌های آینده به فضا بفرستد. این سیستم که ɸ-Sat (فی‌سَت) نام گرفته روی یکی از دو CubeSat ماموریت FSSCat نصب شده و از آن برای بررسی اینکه کدام عکس‌ها باید برای تحلیل بیشتر به زمین فرستاده شوند استفاده می‌شود.
 
در واقع ماموریت FSSCat یک صورت فلکی متشکل از دو ماهواره 6U CubeSats با ابعاد در حد یک جعبه کفش است و اطلاعات مرتبط با یخ و رطوبت خاک زمین را فراهم می‌کند. با این حال یکی از مشکلات اصلی که در هنگام عکاسی از سطح زمین وجود دارد ابری بودن جو سیاره ماست. همین مساله بررسی‌های مداری را  ناکارآمد می‌کند.
 
 
در سال‌های اولیه اکتشافات فضایی کشورهایی مثل آمریکا و شوروی از نیروهای مستقر در مدار زمین برای زمانبندی گرفتن عکس‌ها و آنالیز آن‌ها استفاده می‌کردند. اما امروزه با فراگیر شدن CubeSat ها و نیاز به سیستم‌های جمع و جوری که بتوانند بیشترین بهره را از پهنای باند موجود ببرند، هوش مصنوعی و توانایی‌های شناسایی الگوی آن را به یک گزینه بسیار جذاب تبدیل می‌کند.
 
بر اساس گفته‌های ESA یکی از CubeSatهای ماموریت FSSCat به دوربین فراطیفی مجهز خواهد شد. از آنجایی که این ابزار عکس‌های زیادی می‌گیرد، چیپ هوش مصنوعی ɸ-Sat آن‌ها را مرتب کرده و فقط آن‌هایی را به زمین می‌فرستد که با معیارهای تعیین شده همخوانی داشته باشند.
 
«مارکو اسپوزیتو» از کمپانی cosine که رهبری توسعه الگوریتم ɸ-Sat را به عهده داشته می‌گوید:
 
با اینکه این ابزار جمع و جور است اما بسیار قدرتمند بوده و می‌تواند چندین ترابایت داده از سطح زمین فراهم کند. اما مشکل اصلی که با وجود این حجم از داده خود را نشان می‌دهد مدیریت کارآمد این داده‌هاست تا بتوان آن‌ها را در اسرع وقت به دست کاربران رساند.
 
با ɸ-Sat ما در واقع مغزی برای CubeSat فراهم کرده‌ایم تا داده‌ها را در همان محل جمع‌آوری بررسی کرده و ابرهای موجود در عکس‌ها را تشخیص دهد. چنین روشی نه تنها اطمینان بیشتری از کیفیت داده‌ها فراهم می‌آورد بلکه تحویل اطلاعات را نیز بهینه‌تر می‌کند.

گشتی در دنیای فضاپیماها

 
 «فضا»، «فضانوردی»، «سفر به ماه»، «سفر به کره مریخ» و موضوعاتی از این دست به حد اعلایی جذابیت دارند. مخاطب معمولا غرق در قصه‌های فضایی می‌شود و ذهنش به سمت اولین انسانی می‌رود که پایش به ماه رسید. به آنانی که قرار است بروند مریخ. برای آشنایی با این دنیای مرموز، قبل از هر چیزی نیاز است گشتی در دنیای فضاپیماها بزنیم.
 
انسان تا کجای فضا پیش رفته است؟ تا ماه؟ تا مریخ؟ با چه چیزی؟ چطور؟ این‌ها از پرتکرارترین سوالاتی است که علاقمندان به حوزه فضا دوست دارند درباره آن بدانند. مهندس لیلا خلج زاده از محققان پژوهشگاه فضایی ایران با ارائه‌ای درباره گشت و گذار در دنیای فضاپیماها، علاوه بر پاسخ به این سوالات به ساده‌ترین شکل ممکن دنیای فضاپیماها را مرور کرد.
 
پاسخ او به این سوال که انسان تا کجای فضا پیش رفته، یک کلمه است؛ ماه. ماهی که۳۸۰هزار کیلومتر با زمین فاصله دارد. اما هنوز کسی نتوانسته به مریخ سفر کند. خبرهایی که گاهی در این خصوص به گوش می‌رسد درست نیستند. علاوه بر سفر ماه، فضانوردان یکبار برای تعمیر تلسکوپ هابل Hubble Space Telescope که در مدار۶۰۰کیلومتر زمین به فضا سفر کردند.
 
سفر دیگرشان هم به ایستگاه‌های فضایی «میر»، «سالوت» و ایستگاه فضایی بین المللی بوده که ۳۰۰ تا ۴۵۰کیلومتر از زمین فاصله داشته‌اند. در تعریف دقیق‌تر باید بگویم تا امروز و با این امکانات، انسان نمی‌تواند بالاتر از این فاصله برود چرا که  برای رفتن به مریخ در بهترین شکل قرارگیری زمین و مریخ، به اندازه شش ماه مسافت در پیش است که آن را نشدنی می‌کند.
 
 
در ادبیات فضایی، سفینه و موشک درست نیست
 
زمانی که صحبت از فضاپیما و وسیله فضایی به میان می‌آید، تنها با دو چیز سر و کار داریم. یکی پرتابگر (نه موشک) و دیگری فضاپیما (نه سفینه). این فضاپیما می‌تواند ماهواره باشد، ایستگاه فضایی باشد، سرنشین داشته باشد یا بدون سرنشین به فضا برود.
 
فضاپیما در غلاف پرتابگر قرار می‌گیرد و مابقی ۸۰/۹۰ درصد پرتابگر را موتور و سوخت تشکیل می‌دهد. برای رسیدن به سرعت‌های فضایی و قرارگیری در مدار نیاز به انرژی بسیاری است.
 
هواپیماها از زمین کنده نمی‌شوند و در واقع با موتور خودشان در آسمان می‌چرخند و مسیر پروازشان را طی می‌کنند، اما درباره فضاپیما ماجرا به این شکل نیست. فضاپیماها باید از زمین کنده شوند و زمانی که در فضا قرار می‌گیرند تا نیاز نباشد، موتورشان را روشن نمی‌کنند.
 
برای پرتاب موفق، همین قدر که پرتابگر، فضاپیما را به سرعت لازم برای قرار گرفتن در مدار برساند، کافیست. مدارهایی که فضاپیماها در آن قرار می‌گیرند معمولا به شکل دایره و بیضی هستند که رسیدن به آن سرعت زیادی می‌خواهد.
 
چرا فضاپیماها پرتاب می‌شوند؟
 
فضاپیماها انواع و اقسام مختلف دارند. از عکسبرداری و مخابراتی گرفته تا فضاپیماهایی که وظیفه تعیین موقعیت را انجام می‌دهند. فضاپیما با چند هدف به فضا پرتاب می‌شوند. یا باید زمین را نگاه کند، یا نگاهش به جرم دیگری باشد، یا بازگرداندن فردی که او را به فضا برده است.
 
فضاپیما زمان نگاه کردن به زمین چند هدف دارد. یا می‌خواهد از آن عکسبرداری کند (ماهواره سنجشی)، یا پیامی را مخابره کند (ماهواره مخابراتی) یا اطلاعاتی به دست بیاورد که می‌توان برای تعیین موقعیت (ماهوارهGPS) از آن استفاده کرد.
 
 
سیستم‌های یک فضاپیما
 
هر فضاپیما فارغ از مدل، برند و کیفیتش یکسری بخش‌های مشخص دارد. در ادبیات تکنولوژی فضایی این بخش‌ها به زیرسیستم معروف هستند. زیرسیستم‌هایی مانند زیرسیستم توان برای تامین برق، زیر سیستم مخابرات که ارتباط فضاپیما با ایستگاه‌ها، زمین و جاهای دیگر را برقرار و اگر نیاز باشد پیامی را مخابره می‌کند. دیگری زیرسیستم کنترل حرارت که دمای مناسب بخش‌های مختلف فضاپیما را تامین می‌کند.
 
زیر سیستم کنترل وضعیت، شکل درست شناوری فضاپیما در مدار را برای این سازه تامین می‌کند. این زیرسیستم باید مرتب وضعیت فضاپیما را پایش، هماهنگ و تنظیم کند تا از وضعیت مطلوب خود خارج نشود. روی زمین دامنه عمل افراد به دو حالت جلو و عقب محدود است اما در فضا دامنه بسیار زیاد می‌شود و همین مسئله تعیین و کنترل فضاپیما مهم می‌شود.
 
سازه‌ عضو دیگری از فضاپیماست که همه چیز در دل آن قرار دارد و فضا را برای بقیه زیرسیستم‌ها ایجاد می‌کند. نوع ساز و کارش مانند اسکلت بدن است. علاوه بر این که تمام زیرسیستم‌ها را در کنار هم قرار می‌دهد، آن‌ها را از بارهای فشارآورنده هنگام پرواز حفظ می‌کند.
 
«پردازش داده» مانند مغز هواپیماست که خروج و ورود اطلاعات از آن طریق انجام می‌شود. در فضاپیما یک محموله وجود دارد که حمل می‌شود. بر خلاف باور عامیانه، در ادبیات فضایی، «محموله» به بخش‌هایی گفته می‌شود که فضاپیما را به سرانجام می‌رسانند. به طور مثال اگر ماهواره سنجشی باشد محموله‌اش می‌شود دوربین و عکسبرداری.
 
انواع و اقسام ماهواره
 
زمانی که صحبت از ماهواره‌ به میان می‌آید، منظور ماهواره‌های زمین است چون هر فضاپیمایی که نزدیک یک جرم آسمانی بچرخد ماهواره آن جرم آسمانی به حساب می‌آید. این ماهواره‌ها خدمات‌رسانی درباره زمین را برعهده دارند.
 
ماهواره‌ها چند دسته تقسیم می‌شوند. ماهواره‌های مخابراتی که هم سیستم‌ زمینی دارند هم ماهواره‌ای و کارشان مخابره اطلاعات به زمین است.
 
ماهواره‌های سنجش از دور، در خدمت پایش زمین هستند. ماهواره های سنجشی باید زمین را نگاه کرده و از آن عکس‌برداری کنند و برای عکسبرداری دقیق باید فاصله‌شان با زمین کم باشد. البته فاصله نباید آن‌قدر کم باشد که ماهواره سریع‌‎تر از حد دور زمین بچرخد و سقوط کند.
 
از ماهواره ناوبری برای تعیین موقعیت استفاده می‌شود. برای تعیین موقیت هر پدیده روی زمین سه تا چهار ماهواره نیاز است که تمام آن‌ها به شکل مجموعه‌ای از ماهواره‌ها کار می‌کنند. این ماهواره‌ها معمولا در ارتفاع ۲۳هزار کیلومتری زمین هستند و نیاز نیست خیلی نزدیک زمین باشند.
 
ماهواره‌های مخابراتی و ماهواره‌های تحقیقاتی نیز از انواع دیگر ماهواره‌ها به حساب می‌آیند و همانطور که از نام‌شان پیداست کارشان مخابره اطلاعات و تحقیق از سیارات دیگر است.
 
 
ایستگاه‌های فضایی
 
ایستگاه‌های فضایی پیچیده‌ترین و شگفت‌انگیزترین مصنوعات بشری به حساب می‌آیند. ایستگاه‌های فضایی میر، سالوت و ...از مشهورترین ایستگاه‌های فضایی هستند که تقریبا هر ۹۰ دقیقه یکبار دور زمین می‌چرخند.
 
برخی از ایستگاه‌های فضایی تک ماژول هستند. به همان شکل به فضا پرتاب می‌شوند و کارشان را انجام می‌دهند. برخی هم مانند ایستگاه فضایی «میر» که معروف‌ترین ایستگاه به حساب می‌آید، تکه تکه به پرتاب شد و بعد از آن چند فضانورد برای مونتاژ آن راهی فضا شدند که در حوزه فضایی، تجربه بسیار شگفت انگیزی بود. از آن‌جایی که هزینه نگهداری این ایستگاه فضایی بسیار زیاد بود، دولت روسیه بعد از ۱۳ سال تصمیم به نابودی آن گرفت.
 
البته نابودی‌ فضاپیما و ایستگاه فضایی کار سختی نیست. با وصل کردن چند فضاپیمای کوچک، آن را به سمت پایین هلش می‌دهند. مدتی که می‌گذرد دما بالا می‌رود، قطعات می‌سوزند و چیزی که به زمین می‌رسد زباله های بی‌خطر کوچکی است که در اقیانوس سقوط می‌کنند.
 
ایستگاه فضایی بین المللی بزرگ‌ترین ایستگاه فضایی ساخته شده در ارتفاع ۳۳۰ کیلومتری زمین قرار است. ایستگاه شناوری که فضای داخلی به اندازه یک آپارتمان سه‌خوابه پر از تجهیزات است. این فضاپیما که هزینه ساخت و نگهداری زیادی دارد با همکاری چند کشور ساخته شد.
 
ایستگاه فضایی بین المللی و ایستگاه فضایی چین Tiangong-۲ در حال حاضر ایستگاه‌هایی هستند که در فضا وجود دارند. ایستگاه فضایی چین، مستقل برای استفاده این کشور است. آن‌ها ایستگاه فضایی‌شان را تکه تکه به فضا بردند و تکمیل آن مدت‌ها طول کشید. تا الان حدود هشت هزار ماهواره به فضا پرتاب شده که تعداد زیادی از آن‌ها از رده خارج شده‌اند.
 
 
کاوشگرها و تلسکوپ‌ها
 
کاوشگرها دسته دیگری از فضاپیماها هستند که به سمت بقیه سیارات دیگر می‌روند. اگر سیاره مورد نظرشان خاکی باشد روی آن فرود می‌آیند و اگر گازی باشند معمولا در «جو» آن شیرجه می‌زنند. مانند سیاره مشتری که گاز است و اصلا سطحی ندارد که فضاپیما بتواند  روی آن فرود بیاید. برعکس؛ سطح مریخ خاکی است و بیشترین کاوشگری که برای سیاره‌ای غیر از زمین ساخته شده، مریخ است.  
 
تلسکوپ‌های فضایی، فضای دور از زمین را می‌بینند. معروف‌ترین آن‌ها تلسکوپ هابل Hubble Space Telescope است که در ارتفاع ۶۰۰ کیلومتری زمین فعال است. تلسکوپ جیمز وب James Webb Space Telescope قرار است سال ۲۰۲۱ پرتاب شود و بسیار پیشرفته‌تر از هابل است.  
 
فضاپیماهای سرنشین‌دار از انواع دیگر فضاپیماها هستند که تا الان سه کشور ایالات متحده، روسیه و چین به سمت ساخت آن رفته‌اند.  فضاپیمای سرنشین‌دار، تکنولوژی پیشرفته‌ای دارد چون محموله‌ای که حمل می‌کند انسان است و باید این توان را داشته باشد که به هر ترفندی، محموله ارسالی را به زمین برگرداند.   

پژوهشگاه فضایی «چالش طراحی منظومه ماهواره‌ای» را برگزار می کند

 
رویداد مسابقه‌محور «چالش طراحی منظومه ماهواره‌ای» با حمایت سازمان فضایی و پژوهشگاه فضایی ایران مهر ماه امسال برگزار می‌شود.
 
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فضایی، رویداد مسابقه‌محور «چالش طراحی منظومه ماهواره‌ای» با هدف ایجاد یک فرصت عالی برای دانشجویان، فارغ‌التحصیلان، نخبگان و شرکت‌های نوپاست تا با چالش های به روز در حوزه صنعت فضا آشنا شده و بتوانند توانایی خود را در انجام طراحی مفهومی و تحلیل ماموریت به اثبات برسانند. این رویداد در ۱۱ مهر ماه در پژوهشگاه فضایی ایران برگزار می‌شود.
 
کیوان کوکبیان، دبیر این رویداد درباره ضرورت‌ها و دلایل برگزاری این رویداد گفت: «مرکز نوآوری فضایی کیهان در نظر دارد مسابقه «چالش طراحی منظومه ماهواره‌ای» را برای رفع نیازهای صنعتی کشور و پاسخگویی به چالش­های موجود در صنایع داخلی از جمله صنایع نفت و گاز، مخابرات و غیره با استفاده از منظومه ماهواره‌ای برگزار کند. در این مسابقه گروه­های شرکت‌کننده باید با طراحی منظومه­ای از ماهواره­ها بهترین پاسخ را برای حل یکی از چالش­های مطرح شده ارائه کنند. این مسابقه شامل سه بخش طراحی معماری ماموریت، طراحی مفهومی ماهواره و توسعه طرح تجاری است.
 
رویداد مسابقه‌محور «چالش طراحی منظومه ماهواره ای» که با حمایت سازمان فضایی ایران و پژوهشگاه فضایی ایران برای نخستین بار برگزار ‌می‌شود و دبیر این رویداد طراحی منظومه ماهواره ای برای پایش مستمر نواحی موردنظر، طراحی منظومه ماهواره ای برای ایجاد سیستم موقعیت‌یاب محلی و طراحی منظومه ماهواره ای برای ایجاد شبکه مخابراتی را به عنوان برخی از موضوعات محوری این مسابقه دانست.
 
این رویداد که توسط مرکز نوآوری فضایی کیهان و با حمایت سازمان فضایی ایران و شتاب دهنده دانش و فناوری فاطر شریف برگزار می‌شود.

«پیام» یک پرتاب شبه‌موفق بود

 
 مدیر پروژه ناهید ۱ معتقد است، ماهواره پیام برای صنعت فضایی ایران شکست نبود. برای این مسئله هم دلیل دارد. وی معتقد است این ماهواره حتی زمانی که در مدار اشتباه قرار گرفته بود هم توانست اطلاعات خوبی را مخابره کند که این نشان از صحت و سلامت آن دارد. ماهواره پیام یک پرتاب شبه موفق را تجربه کرد.
 
مریم موسوی مدیر پروژه ناهید۱ است. همان ماهواره‌ای که این روزها زیاد درباره صحت و سلامت آن صحبت می‌شود و ادعای نادرستی در خصوص پرتاب ناموفق آن به گوش می‌رسد. البته حال ناهید در آشیانه‌اش خوب است و تصویر منتشر شده از انفجار هم همان‌طور که ربیعی سخنگوی دولت اعلام کرد، علت انفجار رخ داده در سمنان، خطای فنی بوده و کارشناسان در این موضوع اتفاق نظر دارند و خود آن هم کاملا مشخص است که چگونه رخ داده است.  
در گفت و گو با مریم موسوی، از او درباره ماهواره پیام پرسیدیم. ماهواره‌ای که مدتی قبل پرتاب شد اما در مدار درست قرار نگرفت. او در این خصوص گفت: مشکلی که پیش آمد، از ماهواره نبود، چون ماهواره اصلا در مدار قرار نگرفت که بتوانیم از آن ارزیابی داشته باشیم.
او در ادامه گفت: ضمن این که حتی ماهواره زمانی که در مدار اشتباهی قرار گرفت، کار کرد و کارشناسان تا حدی توانستند از صحت و سلامت آن اطمینان حاصل کنند.
 
به دلیل ماهیت تحقیقات و محصولات فضایی، امکان ارزیابی و آزمودن کارکرد این قبیل محصولات روی زمین در شرایط واقعی محیط کارکرد آن‌ها وجود ندارد. از این رو کلیه محصولات فضایی در آزمایشگاه‌های فضایی در محیط شبیه‌سازی شده فضا تحت تست و آزمون قرار می‌گیرند. این روال علمی، در تمام دنیا به همین شکل و بر اساس استانداردهای خاصی انجام می‌شود. طراحی و توسعه محصولات فضایی در پژوهشگاه فضایی ایران نیز بر اساس همین استانداردها صورت می‌پذیرد.
موسوی اضافه کرد: ما محیط فضا را در آزمایشگاه کاملا شبیه‌سازی می کنیم. در پژوهشگاه فضایی آزمایشگاه مجهزی وجود دارد که به دانشگاه‌ها و مراکزی که نیاز به آزمایشگاه دارند نیز سرویس می‌دهد.
علاوه بر این شرایط، ما شرایط شوک و ارتعاشی که از سمت پرتابگر به ماهواره وارد می‌شود و همین‌طور شرایط محیطی فضا که به ماهواره اعمال می‌شود را نیز شبیه‌سازی می‌کنیم. تمام زیرساخت‌ها برای این کار آماده است و وقتی می‌گوییم ماهواره‌ای تمام تست‌های محیطی گذرانده، دقیقا به همین مراحل اشاره داریم.
وی ادامه داد: اکثر ماهواره‌هایی که پرتاب شدند، در مدار درستی قرار نگرفتند. به همین دلیل ما در کنار توسعه ماهواره، باید توسعه فناوری پرتابگر را هم به شکل جدی دنبال کنیم. پرتابگر یک حوزه چالشی و مهم است.  
 
مدیرپروژه ناهید درباره وضعیت پرتابگرهایی که در ایران ساخته شده‌اند، گفت: من متخصص آن نیستم و نمی‌توانم نظری درباره آن ارائه بدهم. اما این را می‌دانم که سیستم پرتابگر از نظر تکنولوژی بحث پیچیده‌ای دارد و نمی‌توان به سادگی آن را قضاوت کرد.
 موسوی با اشاره به این‌که پرتاب ماهواره حتی زمانی که در مدار درست قرار نمی‌گیرد، می‌تواند گامی در رسیدن به هدف نهایی باشد، گفت: ماهواره پیام ممکن است نتوانسته باشد ماموریت صددرصدی خود را انجام دهد اما نمی‌توان گفت، این ماهواره موفق نبوده است. همین که پرتاب شده و در مدار اشتباه توانسته اطلاعاتی را مخابره کند، نشان از صحت و سلامت بخش‌های عمده اجزای ماهواره بعد از عملیات پرتاب دارد و این مساله گام مهمی در تحقیقات فضایی کشور است و به نوعی موفقیت محسوب می‌شود.
موسوی خاطرنشان کرد: اگرچه نمی‌توان گفت عملیات ماهواره پیام صددرصد موفقیت آمیز بوده اما ابدا به معنای شکست پروژه نیست و بایستی برای این عملیات درصدی از موفقیت را در نظر گرفت.