برآوردها نشان می‌دهد استخراج رمزارز در ایران سالانه حدود ۲۰ میلیارد کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند. بازگشت تجهیزات کشف‌شده به چرخه تخلف و موانع قانونی نیز مقابله با مزارع غیرمجاز را دشوار کرده است.
استخراج رمزارز در ایران به‌خودی‌خود ممنوع نیست، اما استفاده غیرمجاز از برق و بهره‌گیری از تعرفه‌های یارانه‌ای برای راه‌اندازی ماینرها، به یکی از چالش‌های مدیریت انرژی تبدیل شده است. در شرایطی که شبکه برق کشور با ناترازی مواجه است، فعالیت مزارع غیرمجاز می‌تواند فشار بیشتری بر تولید و توزیع برق وارد کند.
برآوردهای مطرح‌شده حاکی از آن است که توان مصرفی استخراج‌کنندگان غیرمجاز به حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاوات می‌رسد. با احتساب برق مورد نیاز برای خنک‌سازی تجهیزات نیز مصرف سالانه برق در این بخش حدود ۲۰ میلیارد کیلووات‌ساعت تخمین زده شده است؛ رقمی که معادل تقریبی پنج درصد از کل مصرف برق کشور عنوان می‌شود.
همچنین طبق آمار اعلام‌شده، بیش از ۹۵ درصد مزارع غیرمجاز کشف‌شده از برق غیرمجاز استفاده می‌کنند؛ مسئله‌ای که شناسایی و برخورد با این فعالیت‌ها را به بخشی از برنامه‌های مدیریت مصرف برق تبدیل کرده است.
مزارع استخراج رمزارز در خانه‌ها و کارگاه‌های تعطیل
بخش قابل‌توجهی از مزارع غیرمجاز در مکان‌هایی فعالیت می‌کنند که در نگاه نخست ارتباطی با استخراج رمزارز ندارند. بر اساس آمار ارائه‌شده، بیش از ۷۰ درصد مزارع کشف‌شده در مناطق مسکونی قرار دارند؛ از منازل و ساختمان‌های شخصی گرفته تا کارگاه‌های غیرفعال و انبارها.
مصرف برق هر دستگاه ماینر نیز به‌طور میانگین معادل مصرف حدود ۱۰ واحد مسکونی اعلام شده است. بر همین اساس، استفاده هم‌زمان از تعداد زیادی دستگاه در یک محل می‌تواند بار قابل‌توجهی به شبکه توزیع برق منطقه وارد کند.
خوزستان، فارس، کرمان، خراسان رضوی و بوشهر از استان‌هایی هستند که کشفیات بیشتری از مزارع غیرمجاز در آن‌ها گزارش شده است. در برخی مناطق صنعتی و مرزی نیز پرونده‌هایی با صدها دستگاه استخراج رمزارز در ساختمان‌های مسکونی، انبارها و کارگاه‌های تعطیل شناسایی شده‌اند.
مزارع غیرمجاز چگونه شناسایی می‌شوند؟
شناسایی فعالیت‌های غیرمجاز استخراج رمزارز از سه مسیر اصلی انجام می‌شود:
- تحلیل داده‌های کنتورهای هوشمند: بررسی الگوهای غیرعادی مصرف برق، به‌ویژه در ساعات نیمه‌شب، می‌تواند به شناسایی محل‌های مشکوک کمک کند.
- پایش شبکه توزیع برق: کنترل بار و بررسی رفتار مصرفی در پست‌ها و فیدرهای بالادست، امکان شناسایی برخی فعالیت‌های غیرمتعارف در واحدهای صنعتی و سایر مراکز را فراهم می‌کند.
- گزارش‌های مردمی: طبق آمار اعلام‌شده، بیش از ۷۰ درصد کشفیات از طریق گزارش شهروندان انجام می‌شود.
افرادی که از فعالیت مشکوک به استخراج غیرمجاز رمزارز اطلاع دارند، می‌توانند گزارش خود را از طریق سرشماره ۳۰۰۰۵۱۲۱ ثبت کنند. برای گزارش‌دهندگان نیز متناسب با تعداد دستگاه‌های کشف‌شده، پاداش در نظر گرفته شده است.
چرا ماینرهای کشف‌شده دوباره به فعالیت غیرمجاز بازمی‌گردند؟
جمع‌آوری تجهیزات به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که تخلف تکرار نشود. یکی از مشکلات مطرح‌شده در این زمینه، بازگشت برخی دستگاه‌های کشف‌شده به چرخه فعالیت غیرمجاز است؛ موضوعی که می‌تواند اثر اقدامات نظارتی را کاهش دهد.
علیرضا سلیمی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس شورای اسلامی، با اشاره به تکرار تخلف از سوی برخی فعالان این حوزه، نبود برخورد قاطع و خلأهای قانونی را از موانع مقابله مؤثر با استخراج غیرمجاز دانسته است.
به گفته او، فرایند حقوقی رسیدگی نیز می‌تواند زمان‌بر باشد؛ زیرا وزارت نیرو باید دادخواست ارائه کند تا پیگیری پرونده از مسیر قانونی ادامه یابد. طولانی‌شدن این فرایند، در کنار احتمال راه‌اندازی مجدد تجهیزات، از جمله چالش‌هایی است که برای افزایش اثربخشی برخوردها باید مورد توجه قرار گیرد.
قطع برق و ابطال پروانه؛ چه مجازات‌هایی مطرح شده است؟
در برنامه‌های اعلام‌شده برای مقابله با استخراج غیرمجاز، قطع برق برخی متخلفان شناسایی‌شده به مدت یک هفته پیش‌بینی شده است. همچنین برای افرادی که از این پس به فعالیت غیرمجاز اقدام کنند، مواردی مانند قطع برق به مدت یک ماه، ابطال پروانه از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت و اعمال تعرفه غیریارانه‌ای مطرح شده است.
مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، نیز پیش‌تر درباره استفاده از دستگاه‌های استخراج رمزارز در واحدهای مسکونی هشدار داده و اعلام کرده بود که در صورت شناسایی چنین فعالیت‌هایی، برق واحدهای متخلف قطع خواهد شد و جرایم سنگینی در انتظار آن‌ها خواهد بود.
در کنار این اقدامات، تشدید مجازات‌های قانونی نیز در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس اظهارات مدیرعامل توانیر، در طرح مربوط به تشدید مجازات استخراج غیرمجاز، حبس در کنار جزای نقدی پیش‌بینی شده است. مدت دقیق حبس باید در متن نهایی مصوبه مشخص شود؛ هرچند حبس شش‌ماهه و بیشتر نیز به‌عنوان یکی از گزینه‌های مطرح‌شده مورد اشاره قرار گرفته است.
بنابراین، باید میان مجازات‌های اعلام‌شده یا پیشنهادی و مقررات نهایی و لازم‌الاجرا تفاوت قائل شد؛ زیرا اثر حقوقی هر یک به وضعیت تصویب و اجرای آن بستگی دارد.
مقابله با ماینرهای غیرمجاز چه اثری بر ناترازی برق دارد؟
اهمیت کنترل مصرف برق در مزارع غیرمجاز تنها به جلوگیری از تخلف محدود نمی‌شود. برآوردهای مطرح‌شده نشان می‌دهد حذف مصرف این تجهیزات می‌تواند ساعات بدون ناترازی برق در اوج تابستان را تا شش برابر افزایش دهد و حدود ۱۴ درصد از کسری انرژی را جبران کند.
مصرف بالای برق در این مزارع همچنین ممکن است نیاز به استفاده بیشتر از سوخت مایع در نیروگاه‌ها را افزایش دهد؛ موضوعی که هزینه تأمین انرژی را بالا می‌برد. در مقابل، کمبود برق می‌تواند فعالیت صنایع و کسب‌وکارها را مختل کند و بر تأمین برق مشترکان عادی نیز اثر بگذارد.
با این حال، تحقق آثار مورد انتظار به میزان واقعی مصرف مزارع غیرمجاز و سهم آن‌ها در کسری برق کشور وابسته است. ازاین‌رو، برآوردهای مطرح‌شده باید در چارچوب فرض‌ها و داده‌های مبنای محاسبه آن‌ها بررسی شوند.
در مجموع، شناسایی مزارع غیرمجاز تنها نخستین مرحله مقابله با این پدیده است. جلوگیری از راه‌اندازی مجدد تجهیزات کشف‌شده، کوتاه‌شدن فرایند رسیدگی حقوقی و اجرای مؤثر مقررات می‌تواند نقش مهمی در کاهش مصرف غیرمجاز برق داشته باشد. بدون رفع این موانع، حتی افزایش تعداد کشفیات نیز لزوماً به کاهش پایدار مصرف برق در این بخش منجر نخواهد شد.
نوشته استخراج غیرمجاز رمزارزها ۵ درصد برق ایران را مصرف می‌کند؛ چالش بازگشت ماینرهای متخلف! اولین بار در آی تی رسان منتشر شد.
