پژو ۲۰۷ و دنا در کانال ۴ میلیارد تومان؛ در بازار قفل‌شده خودروی ایران چه می‌گذرد؟
یکشنبه سوم آبان ۱۴۰۵ با عددهایی روی تابلوی نمایشگاه‌های اتومبیل از راه رسید که حتی فروشنده‌های قدیمی خیابان عباس‌آباد و چیتگر هم در اعلام کردنشان به مشتری مکث می‌کنند. دنا پلاس اتوماتیک مرز روانی چهار میلیارد تومان را شکست و روی عدد چهار میلیارد و ۲۰ میلیون تومان ایستاد و پژو ۲۰۷ اتوماتیک هم که تنها ظرف چهل و هشت ساعت گذشته حدود ۲۳۲ میلیون تومان گران‌تر شده بود، دقیقاً به رقم چهار میلیارد تومان رسید. در پایین‌ترین پله بازار هم وضعیت دست‌کمی از این ندارد؛ جایی که برای خرید ساده‌ترین نسخه‌های کوییک و ساینا حالا باید نزدیک به یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان نقدینگی وسط گذاشت.
اتفاق عجیب روزهای ابتدایی آبان‌ماه این است که سرعت رشد قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی، رسما از شیب صعودی نرخ ارز هم جلو زده است. تا پیش از این، فرمول نانوشته بازار خودرو این بود که قیمت‌ها با کمی تاخیر، نمودار دلار را دنبال می‌کردند؛ اما آمارهای معاملاتی هفته‌های اخیر نشان می‌دهد که خودروهای داخلی بیش از بیست درصد گران‌تر شده‌اند و ساز مستقل خودشان را کوک کردهاند. با این حال، اگر همین امروز سری به مراکز خرید و فروش خودرو بزنید، با یک تضاد عجیب روبه‌رو می‌شوید: قیمت‌ها ساعت‌به‌ساعت روی کانال‌های تلگرامی و سایت‌های آگهی بالا می‌روند، اما در کف بازار عملا معامله‌ای انجام نمی‌شود. فروشنده به امید یا هراس از قیمت‌های فردا دست از فروش کشیده و خریدار مصرفی هم با دیدن برچسب‌های چهار میلیاردی روی سدان‌های معمولی داخلی، کلاً از دایره قدرت خرید بیرون پرت شده است.
ریشه این التهاب تازه را نباید فقط در نوسان‌های بازار ارز و طلا جست‌وجو کرد؛ بخش مهمی از ماجرا به اخباری برمی‌گردد که از جاده مخصوص و راهروهای سیاست‌گذاری به بیرون درز کرده است. انتشار گزارش‌های سامانه کدال در روزهای گذشته پرده از یک واقعیت تلخ در خطوط تولید برداشت: تیراژ تولید سواری در نیمه نخست امسال به شکل محسوسی آب رفته است. آمارها حکایت از افت ۲۳ درصدی تولید در ایران‌خودرو، کاهش ۴۳ درصدی در سایپا و سقوط ۶۰ درصدی تیراژ در پارس‌خودرو دارد. وقتی عرضه خودرو از سمت کارخانه به دلیل کمبود نقدینگی و اختلال در تامین قطعات وارداتی تا این اندازه منقبض می‌شود، بازار آزاد خیلی سریع واکنش نشان می‌دهد و کمبود عرضه را به بهانه‌ای برای جهش قیمت تبدیل می‌کند.
درست در میانه همین افت تیراژ، زمزمه‌های درخواست افزایش ۲۵ درصدی قیمت کارخانه‌ای توسط خودروسازان و آماده شدن پیش‌نویس روش جدید قیمت‌گذاری هم به فضای روانی بازار دامن زده است. اگرچه این درخواست هنوز به تصویب و ابلاغ رسمی نرسیده، اما برای دلالان و سرمایه‌گذاران بازار خودرو، همین سیگنال کافی است تا پیش‌خور کردن گرانی‌های بعدی را آغاز کنند. تجربه سال‌های گذشته به بازار یاد داده که هر زمان بحث اصلاح قیمت کارخانه مطرح می‌شود، فاصله میان نرخ کارخانه و بازار آزاد نه‌تنها پر نمی‌شود، بلکه مثل یک فنر جمع‌شده، نرخ بازار را به پله‌های بالاتری پرتاب می‌کند. همین امروز اختلاف قیمت کارخانه و بازار برای خودرویی مثل دنا پلاس یا پژو ۲۰۷ اتوماتیک به حدود یک میلیارد و ۴۰۰ تا یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان رسیده است؛ شکافی که خرید از کارخانه را دوباره به یک بلیت بخت‌آزمایی میلیاردی تبدیل کرده است.
ضلع دیگر این گرانی زنجیره‌ای که کمتر به چشم خریدار عادی می‌آید اما مستقیماً روی قیمت تمام‌شده خودروهای مونتاژی و وارداتی سایه انداخته، خیز جدید قیمت «گواهی اسقاط» است. در روزهای اخیر خبرهایی درباره احتمال جهش نرخ هر گواهی اسقاط به محدوده ۹۰ تا ۱۱۰ میلیون تومان در آبان‌ماه دهان‌به‌دهان می‌چرخد. از آنجا که واردکنندگان و مونتاژکاران برای شماره‌گذاری خودروهای خود ملزم به ارائه تعداد مشخصی گواهی اسقاط (یا پرداخت معادل ریالی آن) هستند، هر ده میلیون تومان افزایش در نرخ این برگه‌ها، بلافاصله به شکل ضریبی چندصد میلیونی روی قیمت نهایی کراس‌اوورهای چینی و خودروهای وارداتی می‌نشیند و به تبع آن، کف قیمت خودروهای داخلی را هم به دنبال خود بالا می‌کشد.
واکنش خودروسازان به این بازار ملتهب هم در نوع خود تماشایی است. هم‌زمان با رکوردشکنی قیمت‌ها در روز یکشنبه سوم آبان، سایپا طرح پیش‌فروش کراس‌اوور جدید خود یعنی «آریا اتوماتیک» را بدون قرعه‌کشی باز کرده است؛ اما با چه شرایطی؟ متقاضی باید همین امروز بیش از یک میلیارد و ۹۱ میلیون تومان به عنوان علی‌الحساب واریز کند تا خودرویی را در تیر و مرداد ۱۴۰۷، آن هم با «قیمت روز زمان تحویل» تحویل بگیرد! در سوی دیگر بازار هم مدیران خودرو قیمت کارخانه‌ای فونیکس FX برقی را با جهشی دو میلیارد تومانی اعلام کرده که حتی از نرخ‌های فعلی بازار آزاد هم بالاتر ایستاده است. این دست طرح‌های فروش نشان می‌دهد که خودروسازان رسماً به سمت جذب نقدینگی‌های کلان بدون تعهد به قیمت قطعی حرکت کردهاند و ریسک تورم دو سال آینده را تمام‌وکمال به دوش خریدار انداخته‌اند.
بازار خودروی ایران در سومین روز آبان ۱۴۰۵ بیش از هر زمان دیگری از ماهیت مصرفی خود فاصله گرفته و به یک پناهگاه سرمایه‌ای پرریسک تبدیل شده است. وقتی یک کارمند یا کارگر با نگاهی به فیش حقوقی خود می‌بیند که حتی برای خرید ارزان‌ترین هاچ‌بک داخلی باید درآمد دست‌نخورده چندین سال کار مداوم را کنار بگذارد، دیگر بحث انتخاب میان آپشن‌ها و گیربکس دنده‌ای یا اتوماتیک محلی از اعراب ندارد. ادامه یافتن روند کاهش تیراژ در کنار گران شدن هزینه‌های جانبی مثل اسقاط و قطعات، زنگ خطری است که نشان می‌دهد اگر فکری واقعی برای تامین قطعه و شکستن انحصار عرضه نشود، رکوردهای چهار میلیاردی امروز هم خیلی زود به خاطره‌ای معمولی در تقویم بازار خودرو تبدیل خواهند شد؛ بازاری که در آن نه فروشنده جرات فروختن دارد و نه خریدار توان نزدیک شدن به نمایشگاه‌ها را پیدا می‌کند.
نوشته پژو ۲۰۷ و دنا در کانال ۴ میلیارد تومان؛ در بازار قفل‌شده خودروی ایران چه می‌گذرد؟ اولین بار در آی تی رسان منتشر شد.
