در شرایط کمبود بنزین، پیدا کردن نزدیکترین جایگاه سوخت تنها نیمی از مسئله است؛ مشکل اصلی این است که شهروندان نمیدانند کدام جایگاه واقعاً بنزین برای عرضه دارد. این خلأ اطلاعاتی میتواند به افزایش ترافیک، اتلاف وقت و سرگردانی رانندگان منجر شود؛ در حالی که فناوری موجود میتواند دستکم بخشی از این مشکل را برطرف کند.
امروزه برای پیدا کردن نزدیکترین پمپبنزین در تهران کافی است یکی از مسیریابها یا سرویسهای نقشه را باز کنیم. اما این ابزارها معمولاً فقط موقعیت جایگاه را نشان میدهند و اطلاعاتی درباره وضعیت موجودی سوخت آن ارائه نمیکنند. در نتیجه، راننده باید به جایگاه مراجعه کند و تنها پس از رسیدن متوجه شود که امکان سوختگیری وجود دارد یا خیر.
این مسئله در روزهای عادی شاید یک ضعف کوچک در خدماترسانی محسوب شود، اما هنگام کمبود بنزین، پیامدهای آن بسیار جدیتر است. گزارشهایی از کمبود سوخت در برخی جایگاههای تهران منتشر شده و مسئولان شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی نیز افزایش تقاضا را از عوامل شکلگیری این وضعیت دانستهاند و از افزایش توزیع بنزین برای مدیریت شرایط خبر دادهاند.
با این حال، حتی در صورت افزایش عرضه، یک پرسش همچنان باقی میماند: چرا شهروندان باید برای پیدا کردن جایگاهی که بنزین دارد، شخصاً چندین نقطه از شهر را امتحان کنند؟
اطلاعات سامانه سوخت میتواند کاربرد عمومی داشته باشد
ایران سالهاست از سامانه هوشمند سوخت استفاده میکند و اطلاعات مربوط به سوختگیری و فعالیت جایگاهها در زیرساختهای دیجیتال ثبت و پردازش میشود. بنابراین اصل وجود دادههای مرتبط با عملکرد جایگاههای سوخت موضوع تازهای نیست.
مسئله اصلی این است که چه بخشی از این اطلاعات را میتوان بدون ایجاد ریسک امنیتی یا عملیاتی، به خدمتی کاربردی برای مردم تبدیل کرد.
برای مثال، میتوان در مسیریابها در کنار نام هر جایگاه، یکی از چند وضعیت مشخص را نمایش داد: «فعال و دارای بنزین»، «فعال با محدودیت»، «فاقد بنزین» یا «وضعیت نامشخص».
چنین قابلیتی الزاماً به انتشار میزان دقیق بنزین موجود در مخازن نیاز ندارد. اعلام یک وضعیت کلی درباره امکان سوختگیری میتواند اطلاعات کافی برای تصمیمگیری رانندگان فراهم کند و در عین حال از انتشار دادههای حساس جلوگیری شود.
نمایش وضعیت جایگاهها میتواند ترافیک را کاهش دهد
فرض کنید راننده پیش از حرکت بتواند در مسیریاب ببیند کدام جایگاههای اطراف او امکان عرضه بنزین دارند. در این صورت، دیگر لازم نیست ابتدا به نزدیکترین جایگاه مراجعه کند، با صف طولانی یا مخزن خالی مواجه شود و سپس چند کیلومتر دیگر برای پیدا کردن جایگاه بعدی رانندگی کند.
انتقال همین اطلاعات ساده به مسیریابها میتواند باعث توزیع بهتر خودروها میان جایگاههای فعال شود. در نتیجه، علاوه بر کاهش زمان تلفشده شهروندان، احتمال شکلگیری صفهای غیرضروری و ترافیک اطراف جایگاهها نیز کاهش پیدا میکند.
این موضوع از نظر مصرف سوخت نیز اهمیت دارد؛ زیرا بخشی از بنزین در شرایطی مصرف میشود که خودروها صرفاً در حال جستوجوی جایگاه مناسب یا ماندن در مسیرهای اضافی هستند.
نیازی به ساخت یک سامانه جدید نیست
برای اجرای چنین ایدهای الزاماً نباید یک اپلیکیشن جدید ساخته شود یا پروژهای بزرگ با هزینه سنگین تعریف شود. میتوان اطلاعات غیرحساس مربوط به وضعیت جایگاهها را از طریق یک رابط برنامهنویسی کاربردی (API) یا یک سازوکار امن در اختیار سرویسهای نقشه و مسیریابهای موجود قرار داد.
در این مدل، مسیریاب تنها وضعیت جایگاه را دریافت و به کاربر نمایش میدهد و نیازی نیست اطلاعات جزئی و حساس مربوط به میزان ذخایر هر جایگاه در اختیار عموم قرار گیرد.
البته اجرای چنین سیستمی به سازوکاری برای بهروزرسانی دقیق و سریع اطلاعات نیاز دارد؛ زیرا نمایش وضعیت قدیمی میتواند خود به عامل دیگری برای سردرگمی مردم تبدیل شود. بنابراین، اعتبار داده و سرعت بهروزرسانی آن به اندازه اصل ارائه اطلاعات اهمیت دارد.
در نهایت، اگر در مقطعی امکان تأمین سریع و کامل بنزین برای همه جایگاهها وجود ندارد، دستکم میتوان از فناوری برای مدیریت بهتر همین کمبود استفاده کرد. وقتی نمیتوان فوراً بنزین را به همه جایگاهها رساند، حداقل باید به مردم گفت بنزین در کجا در دسترس است.
